Sorry Woke, maar slavernij zit niet in mijn DNA

Wie ben ik? Wie we zijn heeft niets met onze voorouders te maken. Toch praten we steeds vaker alsof schuld erfelijk is.

Alsof je via je bloedlijn een rugzak vol zonden erft. Maar iedereen heeft voorouders die slaaf waren én voorouders die slaven hielden. Het verleden hoort niet op onze schouders – maar in het archief.

Ja, wie ben ik eigenlijk? Een vraag die mensen al honderdduizend jaar achtervolgt. Ben ik een gezonde Nederlandse jongen, een Europeaan, een heteroseksueel, een columnist, een dromer? Of ben ik vooral samengesteld uit de levens van mijn voorouders? Het antwoord wisselt per dag, per stemming, per herinnering.

Keuken of slagveld

Willem, mijn opa van moeders kant, was sergeant onder Van Heutz in Nederlands-Indië. Ik weet nog steeds niet of hij in de keuken werkte of op een slagveld waar immense ellende werd aangericht. Maar volgens het woke-script moet ik dat uitzoeken. En vervolgens naar de nazaten van zijn slachtoffers gaan om excuses aan te bieden. Alsof schuld erfelijk is, als een familienaam die je maar blijft doorgeven.

Maar ik heb nog een opa. Hij vertelde me ooit dat zijn overgrootvader Nelis slaaf was. Niet in Suriname, maar bij de Berbers in Noord-Afrika. Nelis was een van de ruim een miljoen Europeanen die tussen de 16de en 19de eeuw door Barbarijse zeerovers tot slaaf werden gemaakt. Pas toen Frankrijk in de 19de eeuw ingreep, werden de laatste westerse slaven definitief bevrijd.

Moet ik, volgens het denken van vandaag, nu de Berbers in Amsterdam-Nieuw-West gaan aanspreken op hun ‘morele verantwoordelijkheid’? Moeten zij mij excuses aanbieden? Schadeloosstelling betalen? Het zou financieel welkom zijn, maar moreel blijft het onzin.

Jezelf reduceren

In India, waar ik een deel van het jaar woon, zijn de cijfers nog extremer. In sommige districten was in de 19de eeuw bijna 40 procent van de bevolking slaaf. En toch: anno 2025 praat niemand erover. Niemand wil zichzelf reduceren tot nakomeling van een slaaf, niemand tot nazaat van een slavenhouder. Het verleden is er niet verdwenen, maar het is wél gestopt het heden te gijzelen.

Daar kunnen we in Nederland iets van leren.

Als vandaag een zwart en een blank kind hier worden geboren, zijn ze allebei vrij. Dat verandert wanneer je een kind van 8 vertelt dat het „afstamt van slaven”. Wat moet een kind met zulke ballast? Wacht tot ze 14 zijn, tot ze een eigen identiteit hebben opgebouwd en vertel dan het hele verhaal: niet alleen de slavernij van zwarte mensen, maar ook die van miljoenen Europeanen in Noord-Afrika.

Het wordt tijd dat we ons gezonde verstand hervinden. Niemand erft de zonde van zijn voorouders. Niemand draagt DNA-schuld. Laat het verleden in het archief rusten. Wie daar behoefte aan heeft, mag daar rondkijken – alles openbaar. Maar wie wij zijn, bepalen we zelf. Niet onze opa’s.

Reacties