In de stilte van het vuur…

Staakt-het-vuren, het klinkt zo mooi en utopisch… Drie woorden die in de lucht hangen als beloftes van regen boven een dor landschap.

Zinnen die onderhandelaars uitspreken aan tafels waar koffie koud wordt en ogen strak op papier gericht blijven en tot slot worden ondertekend.

Maar zodra de inkt droog is, trilt de grond alweer en wordt de stilte doorbroken door een bekend geluid.

De geschiedenis van ‘Israël’ is werkelijk doordrenkt met momenten waarop stilte wordt afgekondigd, maar zelden ook echt werd bewaard. Sedert 1948 zijn er tientallen keren staakt-het-vuren afgekondigd: na oorlogen, opstanden, intifada’s en bombardementen.

De adem inhouden

De wereld houdt dan even de adem in en de camera’s draaien, VN-vlaggen wapperen weliswaar en woorden als ‘kans’, ‘vooruitgang’ en ‘de-escalatie’ vullen dan wederom de zalen.

Maar als we dan weer de straten van Gaza, Jenin of Zuid-Libanon betreden, betekent een wapenstilstand zelden ware rust. Het betekent het wachten op het moment waarop de stilte zal scheuren.

De historie hiervan…

In 2008 werd een zogeheten staakt-het-vuren gesloten tussen ‘Israël’ en Hamas. Maar het hield geen stand. Het duurde namelijk amper prille dagen voor de eerste kogels opnieuw klonken.

‘Israëlische’ troepen openden hun vuur op verscheidene vissersboten en boeren nabij de grens;

Hamās reageerde hierop en de cyclus itereerde.

Op provocaties reageren

In 2014 volgde een zogenaamd nieuw akkoord tijdens Operation Protective Edge. De pauzes waren kort en de beschuldigingen waren talrijk.

In officiële ‘Israëlische’ verklaringen heette het: „Wij reageren op provocaties.” In Palestijnse rapporten: „Zij braken de stilte eerst.”

In januari 2025 tekende men vervolgens, tijdens een bloedige episode van de Gaza-oorlog, opnieuw een wapenstilstand. De internationale gemeenschap sprak van een ‘zeer.breekbaar moment van hoop’.

Maar binnen een maand werden al meer dan 265 ‘Israëlische’ schendingen gemeld door het Gaza Media Office. VN-rapporten spraken zelfs van meer dan een duizend overtredingen. Namelijk die van bombardementen op schuilplaatsen, vertragingen van humanitaire hulp (klinkt bekend?) en militaire acties in zogenaamd ‘veilige zones’. Palestijnse bronnen spraken van maar liefst ‘269 overtredingen’ sinds 19 januari, terwijl andere rapporten spraken van ‘350 schendingen’ in enkele weken tijd.

Het is een itererend patroon…

De macht spreekt

De wapens zwijgen tijdelijk, maar de macht spreekt. ‘Israël’, gewapend tot op het tand met technologische superioriteit en politieke rugdekking van onder andere de Verenigde Staten, controleert de lucht, de zee en allerlei grensovergangen. Elke ‘stilte’ speelt zich af onder een soort asymmetrische hemel.

Een Palestijnse wapenstilstand betekent vaak: ‘hopen dat drones niet wederom verschijnen, dat checkpoints gewoon openen en dat hulpgoederen niet tegengehouden worden noch worden geblokkeerd’.

Een ‘Israëlisch’ staakt-het-vuren betekent in werkelijkheid: ‘opereren wanneer het uitkomt, toeslaan wanneer men het tactisch nodig acht’.

En telkens wanneer die beruchte stilte weer breekt, wordt de verantwoordelijkheid een spel van allerlei woorden.

Poëtische tragiek

‘Israël’ zegt: „Zij begonnen.” Hamās zegt: „Zij schoten eerst.” De wereld kijkt toe en noteert, telt vervolgens wederom lichamen, schuift weer aan tafel en het gehele ritueel herhaalt zich dan wederom…

Maar er is ergens ook een soort poëtische tragiek in deze herhaling. Een staakt-het-vuren is namelijk niet slechts een militaire afspraak; het is een belofte aan burgers, aan kinderen die even buiten durven spelen.

Aan vaders en broers die brood gaan halen zonder te vrezen voor sluipschutters. Aan moeders die denken: ‘Wellicht vannacht geen explosie.’

Wanneer die belofte telkens verbroken wordt, verliest alle stilte ook haar geloofwaardigheid. Dan wordt een staakt-het-vuren geen adempauze, maar een collectieve illusie – een soort gordijn dat even gesloten wordt voor een toneel dat onveranderd blijft.

Chronologie…

Wie de chronologie bekijkt, ziet een liturgie van allerlei gebroken woorden: 1949, 1956, 1967, 1973, 1982, 2008, 2012, 2014, 2021, 2023, 2025…

Elk jaar draagt en markeert diens eigen stilte, elk jaar zijn eigen breuk. Die zogeheten ‘Ceasefires‘ worden aangekondigd, gevierd, verbroken en dan weer compleet vergeten en in een bak der vergetelheid gegooid…

Edoch – telkens opnieuw worden ze gesloten.

Misschien omdat zelfs temidden van al het geweld, de mens immer blijft hopen. Er bestaat hier een interessante psychologische theorie over, genaamd ‘Learned Hopefullness‘.

En wellicht blijven we dit doen, omdat stilte, hoe vaak ook beschaamd, toch ergens een soort van aantrekkelijk blijft als belofte. Of misschien omdat machtigen de stilte gewoon gebruiken als een soort van strategisch moment, niet als bewust morele keuze.

Volgende bom al gepland

De stilte van het vuur is daarom geen stilte van vrede. Het is een stilte die continu trilt van spanning, die weet dat zij slecht kort zal leven, dat de volgende bom al gepland staat.

En zolang staakt-het-vuren slechts een tactisch middel blijft en geen ethisch anker waar mensen zich écht aan houden, zal de geschiedenis zich blijven herhalen zoals iemand die zich bevindt in echokamers. Net zoals een echo in een vallei waarin de wapens.

Nooit écht zwijgen…

Reacties