Huiswerk

Ik moest mijn kind net helpen met aardrijkskunde, artikel 6: klimaatverandering. Wat is het, en wat is de oorzaak ervan?

Het begon eigenlijk meteen met de stelling: ‘De mens veroorzaakt de klimaatverandering door het gebruik van fossiele brandstoffen.’

Ik zei: „Dat klopt niet helemaal. De mens is wellicht medeverantwoordelijk, maar niet de enige veroorzaker.”

Er zijn namelijk ook natuurlijke oorzaken: vulkaanuitbarstingen, methaanuitstoot door moerassen, heidevelden en andere ecosystemen – zowel nu als in het verleden. Denk aan vegetatie die miljoenen jaren geleden is vergaan en onder zand, ijs en water is begraven. Dat zijn processen die al miljoenen jaren plaatsvinden. Al het groen dat er nu is, zal ooit hetzelfde proces volgen – al is de kans groot dat we het ruim vóór die tijd zelf al hebben verbrand of gebruikt.

Zware wissel

Daarnaast spelen ook interne processen op aarde een rol, zoals platentektoniek, de invloed van de zon en maan en zelfs invloeden vanuit de kosmos.

De mens heeft echter wel een zware wissel getrokken op het natuurlijke evenwicht. We hebben op grote schaal oerwouden, bossen, moerassen, heidevelden, graslanden en veengebieden vernietigd, vooral door verstedelijking en landbouw, zoals het cultiveren van natuurgebieden.

Daarmee is het evenwicht verstoord dat in de loop van miljarden jaren is ontstaan tussen zonlicht, atmosfeer en ecosystemen – een balans die leidde tot een leefbare, groene planeet vol leven.

Toen de mens verscheen en de eerste nederzettingen bouwde, ging het mis. Sindsdien hebben we al meer dan 30 procent van de oorspronkelijke natuur weggehaald. Daardoor is veel groen verdwenen dat CO₂ opnam. Dus als de mens echt iets wil doen, dan moeten we alles weer laten groeien.

Ik had ooit het idee om 80 procent van de grote wegen te overkappen met ecoducten, zodat Nederland van bovenaf weer bijna helemaal groen zou lijken.

Maar wat kan de mens nu doen?

Ook nadelen

Er worden drie dingen genoemd: windenergie, zonne-energie en thermische energie.

Ik zei: „Ja, het werkt en het idee is goed. Toch worden hier alleen de voordelen genoemd, terwijl er ook nadelen zijn.”

Neem windturbines: het maken ervan kost energie – die weer moet worden opgewekt – en bouwstoffen, die gedolven moeten worden. Bij dat delven richten we vaak schade aan in de omgeving en het ecosysteem. Na verloop van tijd moeten ze worden vervangen, en de wieken worden nu nog begraven, omdat ze niet gerecycled kunnen worden.

Wat ik het ergste vind, is de schade die hun plaatsing aanricht. Natuur moet ervoor wijken, vogels vliegen ertegenaan, en op zee raakt het ecosysteem verstoord. We weten nog niet eens wat de trillingen op lange termijn doen met het zeeleven. Bovendien: het ziet er gewoon lelijk uit. Ik hoop dat ze ooit iets vinden dat wél natuurvriendelijk is.

Dan zonne-energie. Ja, een goed werkend idee. Maar ook hier gaan we te snel. Voor het maken van zonnepanelen geldt hetzelfde als bij windmolens: het kost energie en delfstoffen. In dit geval kunnen ze het glas nog niet recyclen. Bij brand is de schade groot, door rondvliegend glas in een giftige rookwolk. Ook hier worden natuur en ecosystemen belast – vooral waar grote zonneweides worden aangelegd. Dat vind ik verwerpelijk. Ik hoop dat ze hiervoor nog iets beters en natuurvriendelijkers bedenken.

Werk aan de winkel

Thermische energie is een slim idee. Het is overal en altijd beschikbaar, dus we zouden het in principe altijd kunnen gebruiken. Maar de manier waarop we het nu aangeboden krijgen, is via warmtepompen. Die moeten gemaakt worden, werken op stroom uit het stopcontact en zijn lang niet altijd energiezuinig. Ze veroorzaken bovendien vaak geluidsoverlast. Dus ook hier is nog werk aan de winkel.

Bij ‘overige’ staat biomassa. Daar ben ik geen voorstander van, omdat er bomen voor worden verbrand. En dat willen we juist niet – we willen méér groen op aarde. Het gebruik van hoogovens is op zich goed, maar de natuur moet daarbij worden ontzien.

Kernenergie wordt niet genoemd, maar dat vind ik wel een goede optie. Ook energie via waterturbines zie ik zitten, mits het ecosysteem er zo min mogelijk onder lijdt.

De ideeën zijn er wel, maar de uitvoering is matig en te snel. Het elektriciteitsnet kan het bijvoorbeeld niet aan en energieopslag is beperkt mogelijk én brandgevaarlijk.

Leuke molens

Sowieso zullen de olievoorraden en gasvelden over zo’n honderdvijftig jaar opraken. Misschien moeten we dan wel weer deels leven zoals in de middeleeuwen: koken en verwarmen met vuur in dorpen, en elektriciteit alleen in de steden – via bovengenoemde bronnen. Misschien komen die leuke molens wel weer terug en malen we weer graan zoals vroeger.

Een nadeel is wel dat als zoveel mensen als nu plotseling geen energie meer hebben, we een groot probleem krijgen. De maatschappij komt dan stil te liggen, en mensen raken in paniek – zeker als de winkels leeg raken. Ik hoop dus dat we vóór die tijd genoeg kennis hebben opgebouwd om dat te voorkomen.

Om dat te bereiken, zullen mensen hun geschillen moeten bijleggen. Dit is iets dat we met álle landen samen moeten oplossen. En tot nu toe zie ik dat nog niet echt gebeuren.

Reacties