Verhapselingen

Dat vraag ik u af. Als je in de biologische hoek van het tuincentrum iemand aan de Poolse plantenvakkenvuller hoort vragen of ze ook kamperfolie verkopen denkt dat de medewerker gevat zal antwoorden? Niet dat het gebeurt, want de arbeidsmigrant verwijst meteen naar de afdeling klimplanten, want hij begrijpt dat foelie wordt gezocht en niet de folie.

Want wat is nou kamperfolie? Is het speciaal pakpapier uit Kampen? Wikkel je er kampers mee in? Verpakt Peter Gillis zijn belastingaangifte in zo’n folie?

Het woord is zo’n typische verhaspeling die hartstikke fout is, maar waarvan je wel weet wat ermee bedoeld wordt. Wie heeft nog nooit iemand weps of rusp horen zeggen? Heb je nog nooit iemand polshoogte zien nemen? Als je iemand kent die vriendelijk is en toch ineens kan uithalen, dan is dat toch iemand met twee gezichtshelften? En het is toch helemaal niet gek dat Trump uit de Verenigde Nazi’s wil stappen?

Hardnekkig en algemeen

Het komt onwijs vaak voor, vooral als iets enthousiast wordt verteld, dat uitdrukkingen door elkaar worden gehaald en het de luisteraar amper opvalt. Geen pleonasme of tautologie, maar verbasteringen. Die zo hardnekkig en algemeen zijn, dat ze op den duur gewoon bij de taal horen. Niemand kijkt meer op van contaminaties zoals spullen die duur kosten of iemand die zich verexcuseert, dingen door elkaar mixt of iets overnieuw gaat doen, etc.

Maar bijzonder is het als je met een stalen gezicht iets verkondigt wat niet klopt, maar wel aannemelijk is en als je met een half oor luistert gewoon mee gaat in het verhaal. Neem nou een vent die laat weten dat ie een buil heeft opgelopen door een omgevallen boom? Die boom lag dus al en kan nooit op zijn kop vallen, dus is het een omvallende boom. Een ander vertelt dat bij een bombardement 48 gewonden zijn gevallen en negen doden, waarvan vier ernstig? Ernstig dood? Zoals je een beetje zwanger kunt zijn?

Huishoudelijk geweld

Wat nou als je iemand hoort schrikken als het gaat om de toename van huishoudelijk geweld door getraumatiseerde militairen in Oekraïne? Wat is dat voor geweld? Sla je de stofzuiger stuk? Breek je opzettelijk servies bij het afwassen? Schrob je zo hard in de teflonlaag van de pan dat je huisgenoten worden vergiftigd met wolken PFAS? Huiselijk geweld is vreselijk, maar huishoudelijk geweld valt nogal mee dan.

Woorden en uitdrukkingen die verbasteren? Het kan, het mag en laat zien dat taal levend is en verandert. Maar verhaspelingen omdat je niet zorgvuldig formuleert en het allemaal wel goed vindt zo? Mensen die dat doen zou je eigenlijk lineaal rectaal terug naar de schoolbankjes moeten sturen…

Reacties