Elena van Doorn
Elena van Doorn Good vibes 1 apr 2016 / 13:03 uur

Daarom nemen we elkaar in de maling op 1 april

„1 april, kikker in je bil!” We ontkomen er niet aan, die ene dag in het jaar waarop we geteisterd worden door goede en minder goede grappen. Of het nu je buurman is die je wijst op je veter die loszit, of Ola die beweert dat het befaamde raketje uit de schappen gehaald wordt.

Maar, waar komt deze traditie om grappen te maken op 1 april nu vandaan?

De traditie bestaat in elk geval niet alleen in ons land. Volgens het Meertens Instituut komt de 1 aprilgrap op dezelfde manier voor in grote delen van Europa en Amerika, Rusland, Australië en Noord-Afrika. De eerste keer dat het fenomeen vermeld wordt, is al in 1508, in een Franse bron. De eerste Nederlandse vermelding dateert uit 1561. Ook in de 16e eeuw hielden we dus al van een grapje. Het toen al wijd verspreide karakter duidt echter op een nog vroegere ontstaansgeschiedenis.

Watergeuzen

Over de herkomst is in de loop van de tijd veelvuldig en uiteenlopend gespeculeerd. Toch is de ware oorsprong nog altijd niet bekend. In Nederland doet het verhaal over de inname van Den Briel door de watergeuzen op 1 april 1572 de ronde als 1 aprilfolklore. Dit lijkt echter erg onwaarschijnlijk door het internationale karakter van de aprilgrap.

De eerste vermelding van de 1 aprilgrap in Nederland is een vermelding in een gedicht van de rederijker Eduard de Dene uit het Zuid-Nederlandse Gent, waarbij de grap onderwerp is. Tot de 19e eeuw is er weinig bekend over de viering. Wel was het in deze eeuw al een algemeen bekende grappendag, blijkt uit observatie van cultuurhistoricus Jan ter Gouw. Die concludeerde namelijk in 1871 dat de grappenmakerij een ‘onschuldige bezigheid is geworden voor kinderen en schooljeugd’. Vóór die tijd zou volgens hem iedereen deelnemen aan de traditie, waaronder ook intellectuelen die er een waar denkspel in zagen.

Narrenfeesten

In historisch onderzoek worden ook wel vergelijkingen gemaakt met grappenfeesten in de klassieke oudheid, zoals de Griekse lachriten in Thessalië en de Romeinse narrenfeesten Quirinalia, maar ook in het oude India met het Holifeest en middeleeuwse narrenfeesten, zoals carnaval. Bewijzen zijn hier echter nooit voor gevonden. Antropologen wezen tenslotte op de functie van 1 april als bijzondere dag van het jaar voor de oude agrarische samenleving.

Deze was afhankelijk van de wisseling van de seizoenen. De eerste en laatste dag van de maand werden vaak gebruikt als markering voor overgangssituaties en deze werden gevierd met feesten waarbij grappen een rol speelden. 1 april zou dan de eerste dag van de eerste lentemaand zijn die gevierd werd op deze manier.

Traditie

De grap wordt volgens de traditie op drie manieren toegepast: 1. iemand naar iets laten kijken, wie kijkt is de aprilgek (“Je veter zit los – 1 april!”), 2. iemand ergens naartoe sturen om een denkbeeldig voorwerp te halen, 3. een bericht verspreiden dat ergens iets bijzonders aan de hand is. Deze laatste grap wordt vaak verspreid via de media.

1 aprilgrappen via de media verspreiden, en soms ook door de media zelf verzonnen, is iets wat overigens ook al jarenlang gedaan wordt. Zo meldde het NOS Journaal op 1 april 1969 dat zogenaamde ‘zwartkijkers’ – mensen die hun kijk- en luistergeld niet hadden betaald – opgespoord zouden worden met een grote landelijke actie. Controleurs zouden met scanner door de straten rijden om overtreders te betrappen. Een journalist vroeg een controleur om daar iets tegen te doen was. ‘Nee’, antwoordde de controleur, want hij kon zich niet voorstellen dat men de televisie in aluminiumfolie zou wikkelen, zodat de scanner niets op zou kunnen merken. De volgende dag was al het aluminiumfolie in de winkels binnen enkele uren uitverkocht.

Al in de 19e eeuw verschenen aprilgrappen breed uitgemeten in de kranten. En dat is anno 2016 eigenlijk onveranderd. Ook grote bedrijven doen veelvuldig mee aan 1 april, en dan vooral vanuit commercieel oogpunt, om met een zo goed mogelijk uitgewerkte grap in de media te komen.

Een hekel aan 1 april? Verstop je dan maar. Voorlopig blijft 1 april als grappendag nog wel even in stand.

Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.

Reageer op artikel:
Daarom nemen we elkaar in de maling op 1 april
Sluiten