Nikki Veerbeek Binnenland 28 okt 2025, 14:10

Leestijd: 3 minuten

Dit is waar kiezers hun stem bij de verkiezingen op baseren

De afgelopen tijd werden we platgegooid met optredens van politici bij talkshows, in debatten en in podcasts. Toch blijven stemhulpen de belangrijkste informatiebron voor kiezers. 

Dat blijkt uit een peiling van Ipsos I&O. Onderzoeker Peter Kanne van dat peilingbureau ziet dat mensen stemhulpen vaak gebruiken als een ‘final check’. 

Stemhulpen meest genoemd

De onderzoekers hebben aan 2622 kiezers gevraagd hoe ze aan de informatie komen waarop ze hun stem baseren. Onlinestemhulpen als Kieskompas en StemWijzer werden het meest genoemd, namelijk door 47 procent van de ondervraagden. Kiezers maken hier al jaren gretig gebruik van, ook bij vorige verkiezingen.

Een stemhulp is voor kiezers vaak een laatste bevestiging dat een partij inderdaad bij ze past, maar heeft vaak géén bepalende invloed op hun politieke voorkeuren. Als mensen namelijk wordt gevraagd wat de belangrijkste reden was om op een partij te stemmen, dan wordt de stemhulp bij peilingen een stuk minder genoemd, in de laatste peiling door 20 procent.

Standpunten en waarden zijn belangrijker  

De standpunten en waarden van partijen zijn belangrijker en vormen de basis van een stem, legt Kanne uit. „Maar veel partijen hebben standpunten en waarden die dicht bij elkaar liggen. En dan is heel vaak de lijsttrekker doorslaggevend.” CDA-leider Henri Bontenbal is een populaire lijsttrekker, bleek eerder al. Hij is niet alleen bij ‘zijn’ CDA-kiezers geliefd omdat hij sympathiek en betrouwbaar oogt, maar ook bij kiezers van andere partijen. Wel daalde CDA in de laatste peiling, nadat Bontenbal zei dat de grondwettelijke vrijheid van onderwijs mag schuren met het grondwettelijk verbod op discriminatie.

Kiezers halen informatie over waarden, standpunten en lijsttrekkers uit politieke debatten (36 procent), optredens bij radio en televisie (36 procent), verkiezingsprogramma’s (34 procent) en kranten en tijdschriften (31 procent). Liefhebbers van podcasts worden deze campagne goed bediend, want politici zijn er regelmatig te gast. Toch luistert slechts een kleine groep kiezers hiernaar: 8 procent. 

Opkomst van AI-stemhulpen 

AI-stemhulpen doen deze verkiezingen hun intrede, maar zijn nog niet erg in trek. Een beperkte groep van 2 procent van de ondervraagden wendt zich tot AI voor advies. Toch vindt Kanne het belangrijk de opkomst van AI-stemhulpen te volgen. „Iedereen snapt dat het gaat groeien. En dat is natuurlijk wel tricky.”

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft al gewaarschuwd dat stemadviezen van chatbots onbetrouwbaar en duidelijk gekleurd zijn. De chatbots kwamen opvallend vaak op de PVV of GroenLinks-PvdA uit, ongeacht de vraag of opdracht van de gebruiker, meldt de privacywaakhond. Chatbots zijn niet ontwikkeld als stemhulp, stelt de AP.

„AI mist het vermogen om verkiezingsprogramma’s breed, actueel en afgewogen te analyseren”, zegt ook Martin J. Krämer van softwareontwikkelaar KnowBe4. Door AI te gebruiken, geven mensen „onbewust ruimte aan beïnvloeding door ondoorzichtige algoritmes of partijen met een verborgen agenda”.

Heb jij trouwens al een voorkeur voor een nieuwe premier? Metro ging de straat op met diezelfde vraag. De antwoorden hoor je in de video hierboven. 

Reacties