In het nieuws

Dyami (25) wil uitstervende minderheidstalen redden

Dyami (25) wil uitstervende talen redden

Dyami wil uitstervende minderheidstalen redden. Foto: Amarins de Boer.

Foto van 'Amarins de Boer'

12 JUN 2019

Dyami Millarson uit Leeuwarden leert zichzelf in korte tijd minderheidstalen aan die met uitsterven worden bedreigd. Zijn doel: de talen behouden én nieuw leven inblazen.

Als kind woont Dyami Millarson (25) een jaar in Nieuw-Zeeland. Daar ontstaat zijn fascinatie voor taal. Wanneer hij weer terug is in Nederland, groeit zijn liefde voor taal op de middelbare school tijdens Grieks en Latijn.

„De belangstelling begon met dode talen en verschoof langzaam naar uitstervende talen”, zegt Millarson. Als hij vijftien is, verhuist hij met zijn vader naar Leeuwarden. „Daar kwam ik erachter hoeveel minderheidstalen Friesland alleen al heeft. Of dialecten, zoals die talen ook wel worden genoemd.” Gek eigenlijk, vindt hij, „want alle talen hebben complete eigen systemen en grammatica.”

Intensive care

Millarson praat gepassioneerd over zijn missie. Hij heeft Rechten gestudeerd, maar de studie vanwege een chronische ziekte niet kunnen afmaken. Niet erg, zegt hij, in een koffietentje in Driebergen-Rijssenburg. Die locatie is niet willekeurig. Hij heeft er als kind een aantal jaar gewoond, en was in de buurt voor een afspraak. „Ik doe nu wat ik echt leuk vind.”

Met sommige van die minderheidstalen is het slecht gesteld, vervolgt Millarson. Hij praat rustig en beheerst. „Ik wil ze redden.” Hij maakt de vergelijking met de intensive care. „Ik zie bedreigde talen als mijn patiënten. Ze liggen op sterven. Door ze te leren spreken, wil ik ze nieuw leven inblazen. In de hoop dat ze niet doodgaan.”

De talen die het ‘ziekst’ zijn, wil hij het eerst redden. Zo is de minderheidstaal van Urk nog springlevend, ziet hij, maar Schiermonnikoogs en Oosterschellings (ook wel Aasters genoemd) zijn er slecht aan toe. Vrienden én taalvirtuozen Ken Ho uit China en Giovanni Pinto uit Italië hielpen hem bij de onderzoeken. Hij leerde de twee kennen op het internet. „Ik geef online taallessen en beiden leerden Latijn bij mij. Zo is het balletje gaan rollen.”

Met succes, want dankzij hen zijn deze talen onlangs erkend als zelfstandige talen door de internationale wetenschappelijke databank Glottolog.

Klinkt goed, maar wat hebben we daaraan?

„Dat deze talen nu een volwaardige taal zijn, heeft grote symbolische waarde voor de sprekers. Op Schiermonnikoog moesten de mensen huilen toen ze hoorden dat we de taal accentloos spraken.”

In een maand heeft Millarson zichzelf Oosterschellings aangeleerd, in 52 dagen Schiermonnikoogs en het Hindeloopers in iets meer dan twee weken. Niet door woordjes te stampen, maar door teksten te verzamelen en lezen. „In het begin snap je niets van zo’n tekst, maar al snel begrijp je de context. Ieder woord kun je namelijk terug redeneren. Woorden die ik écht niet weet, zoek ik op of vraag ik na bij de sprekers.”

Dyami (25) wil uitstervende minderheidstalen redden

Dyami wil uitstervende minderheidstalen redden. Foto: Amarins de Boer.

Waarom willen jullie de taal zelf leren spreken?

„Je duikt daardoor heel diep in de taal en loopt dan tegen ‘blinde vlekken’ aan in de documentatie. Door met de oudste sprekers van de talen te praten, ontdekte ik dat sommige definities zoals die waren gedocumenteerd, waren verouderd. We kunnen niet alles nakijken, maar wel de hoofdlijnen netjes vastleggen. Daarnaast helpen we zo mee aan het behoud van de talen. Elke spreker meer is mooi meegenomen.”

Hoeveel mensen het Oosterschellings, Schiermonnikoogs en Hindeloopers nog spreken, is volgens hem lastig te zeggen. „De sprekers zeggen dat er nog honderd mensen zijn die Oosterschellings spreken, dertig die Schiermonnikoogs praten en driehonderd Hindeloopers. We willen nog onderzoeken of dit klopt.”

Wat is de relevantie van een taal die nog maar door dertig mensen wordt gesproken?

„Uit onderzoek weten we dat als groepen hun taal nieuw leven inblazen, zij een toename van geluk en gezondheid ervaren. Daarnaast verbindt taal en geeft het een gevoel van oorsprong. Cultuur, aardrijkskunde, geschiedenis, tradities, de omgeving en historie; het zit allemaal in taal verpakt. Daarom moeten minderheidstalen blijven bestaan.”

Welke taal vind je het mooist?

Lachend: „Je hebt zelf zeker geen kinderen? Want net zoals je niet kunt zeggen welk kind je het liefst vindt, kan ik ook niet zeggen welke taal ik het mooist vind. Taal is een gevoel, het is een deel van mijzelf geworden. Elke taal is uniek.”

„Het is niet dat ik alle talen al spreek zoals de oude sprekers dat doen, maar ik heb wel die ambitie dat nog te leren. Ik neem daarom alle gesprekken op die ik met de sprekers heb, zodat ik structuren en patronen kan herkennen en kan overnemen.”

Maar ondertussen richten Millarson en Ho zich ook alweer op hun volgende ‘patiënten’. Het Saterfries en Helgolands (Friese talen van Duitsland) en het Elfdaals (midden van Zweden) moeten nodig worden aangepakt, zegt Millarson. „En Giovanni uit Italië gaat zich de komende tijd verder richten op het Schiermonnikoogs.” Af en toe zoeken de taalwonderen elkaar op, maar het contact gaat grotendeels via Skype. Hij pakt zijn telefoon erbij en laat een chatgesprek zien. „Kijk, onze voertaal is Schiermonnikoogs.”

Hoeveel talen spreek je inmiddels?

Resoluut: „Daar ga ik geen antwoord op geven, want daar draait het niet om. Het gaat erom dat we bedreigde talen kunnen blijven behouden.”

Maak je je weleens zorgen?

„Ja. Ik ben bang dat men langzamerhand het gevoel van taal verliest. Dat geldt niet alleen voor minderheidstalen, maar ook voor het Nederlands, waar we steeds meer Engels doorheen weven. Dat is jammer, omdat we Engelse woorden vaak in een verkeerde context gebruiken. En bovendien: we verliezen daarmee een stukje van onze eigen taal, waar zoveel historie in zit. Taal is cultuur, dat moeten we omarmen en zoveel mogelijk in zijn unieke vorm blijven spreken.”

Dyami’s favoriete woorden

  • Flúedmúes, Schiermonnikoogs voor: aangespoelde spullen.
  • Tjúensterpankúeke, Schiermonnikoogs voor: kwal
  • Borrebjear, Oosterschellings voor: jaarlijkse feestelijke afrekening van boerenorganisaties
  • èₐld, Hindeloopers voor: leeftijd 
  • fééₐr, Hindeloopers voor: vader 
  • jitte, Hindeloopers voor: nog 

Vader Kenneth: ‘Het is heel bijzonder’

Dyami woont samen met zijn vader Kenneth Millarson in Leeuwarden. Hij is nauw betrokken bij wat zijn zoon doet en is trots op hem. „Het is heel mooi dat hij steeds meer zijn eigen plek vindt en eigenlijk precies doet waar zijn hart ligt en kan liggen”, zegt hij. „Het is heel bijzonder, ook om te zien wat het voor anderen kan betekenen. Als je teruggaat naar je kern, dan kom je steeds meer bij gezamenlijke waardes die je hebt als mens, daar vind je aansluiting.”


Knoops: zaak tegen Wilders kan niet doorgaan

Geert Wilders (PVV) tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer. / ANP

Foto van 'Metro en ANP'

1 UUR

Volgens de advocaat van Geert Wilders kan de rechtszaak tegen de politicus, die volgende week tegen hem op de planning staat, niet doorgaan.  Advocaat Geert-Jan Knoops vindt dat de nieuwe ontwikkelingen in het hoger beroep eerst onderzocht moeten worden. Volgens Wilders heeft toenmalig justitieminister Ivo Opstelten druk uitgeoefend op het Openbaar Ministerie om de PVV'er te vervolgen voor zijn 'minder-Marokkanen'-uitspraak in 2014.

Bespreken van de verdenkingen

Het hoger beroep tegen Wilders begint volgende week dinsdag. Dan staat het bespreken van de verdenkingen tegen Wilders op de planning. Het gerechtshof in Den Haag - voor deze zaak uitgeweken naar de extra beveiligde rechtbank op Schiphol - heeft twaalf zittingsdagen uitgetrokken voor de behandeling.


Nieuwslezer Jan de Hoop toch nog niet met pensioen

Jan de Hoop. / ANP

Foto van 'Metro'

2 UUR

Jan de Hoop gaat voorlopig nog niet met pensioen. In zijn nieuwe vlog laat de nieuwslezer weten dat hij nog tot 18 december 2021 vroeg zal moeten opstaan om het RTL Ontbijtnieuws te presenteren.

In zijn vlog beantwoordt De Hoop kijkersvragen. Op de vraag of hij binnenkort met pensioen gaat geeft hij aan dat hij tot zijn 67e zal blijven doorwerken, tot 2021 dus. Eerder dit jaar liet De Hoop nog optekenen dat hij in december, als hij 65 wordt, zou stoppen met werken.

Langzaam afbouwen


Helft festivalgangers draagt geen oordoppen, maar...

Helft festivalgangers draagt geen oordoppen, maar...

Met oordoppen met muziekfilter hoor je de muziek nog steeds goed. / Paul Bergen | ANP

In samenwerking met Veiligheid.nl

15 JUN 2019

Niets is zo fijn als een concert pakken of dansen op een festival. Maar toch moet je opletten: te lang luisteren naar te harde muziek brengt namelijk risico’s met zich mee voor je gezonde gehoor. Het kan zelfs onomkeerbare gehoorschade opleveren.

Oordoppen helpen, maar uit onderzoek blijkt dat iets meer dan de helft van de bezoekers nooit oordoppen draagt. De Plug in Party on Movement wil daar verandering in brengen.

Ambassadeur worden?


Islamitische hogeschool verliest bevoegdheid

Exterieur van de islamitische hogeschool van de Stichting Europe Islamic University Of Applied Sciences. / ANP

Foto van 'Metro en ANP'

2 UUR

Het ministerie van Onderwijs meldt maandag dat de Islamitische onderwijsinstelling EIUAS in Rotterdam zich van minister Ingrid van Engelshoven geen Hogeschool meer mag noemen. De instelling verliest haar bevoegdheid om graden te verlenen.

Verscherpt toezicht

Aanleiding voor het besluit is een onderzoek van de onderwijsinspectie „waarin wordt geconcludeerd dat de financiële en bestuurlijke continuïteit van deze instelling niet is gewaarborgd." De hogeschool lag al onder een vergrootglas sinds de FIOD er in 2016 een onderzoek begon naar mogelijke fraude bij fondsenwerving.


Likeability of5

Metrofans opgelet: we zijn op zoek naar jou!

Foto van 'Metro'

12 JUN 2019

Pakte jij in 1999 al onze krant uit de bakken op het station? Is er een Metro-verhaal dat jou altijd is bijgebleven? Of maak jij regelmatig vrienden, buren of collega’s blij met onze krant?

Op vrijdag 21 juni vieren we onze 20ste verjaardag en daarom brengen we een feestelijke jubileumeditie uit. Hiervoor zijn we op zoek naar verhalen van onze lezers en fans (vanaf het eerste uur).

Dus: heb jij een Metro-verhaal dat je graag met ons wilt delen? Stuur dan uiterlijk dinsdag 18 juni jouw verhaal in een word-document, met daarbij je naam en een profielfoto naar marketing@metronieuws.nl


like
user_d9fa564f5b5c15332f50e8996b096ed6c4014460_avatar

Metropool Amsterdam krijgt 57.000 nieuwe banen

Foto: Unsplash

Foto van 'Metro en ANP'

VANDAAG, 12:29

Dit jaar en volgend jaar krijgt de Metropoolregio Amsterdam, een bestuurlijk samenwerkingsverband van de provincies Noord-Holland en Flevoland, 32 gemeenten en de Vervoerregio Amsterdam, er 57.000 nieuwe banen bij. Hoewel de economische groei iets achterblijft vergeleken met 2018, is hij hoger dan in de rest van het land. Dat staat in de Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam 2019.

Toerisme en horeca

De economie in de regio groeit dit jaar naar verwachting met 2,8 procent en in 2020 met 2,3 procent, tegen 3,4 procent in 2018. De daling komt onder meer door de zwakke internationale conjunctuur en toenemende krapte op de arbeidsmarkt. Desondanks behoort de regio Amsterdam tot de drie sterkst groeiende regio's in Europa, samen met Praag en Warschau.


Ben jij ook jarig op 21 juni?

Foto van 'Metro'

11 JUN 2019

Metro viert op vrijdag 21 juni haar 20ste verjaardag! Omdat delen van nieuws in ons dna zit, willen we graag deze speciale dag samen met jou vieren!

Wij feliciteren daarom iedereen die óók op 21 juni jarig is in onze speciale Metro-feesteditie. Hoe tof is het als alle andere lezers jou straks spontaan in de trein gaan feliciteren?

Dus: ben je jarig op 21 juni en wil je dit aan heel OV-reizend Nederland laten weten? Stuur dan uiterlijk dinsdag 18 juni een leuke foto van jezelf, je naam en geboortejaar naar marketing@metronieuws.nl.


'Gewraakte Boeing dit jaar weer operationeel'

Een fabriekshal van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing waar vliegtuigen van het type Boeing 737 Max gebouwd worden. / ANP

Foto van 'Metro en ANP'

VANDAAG, 11:34

Boeing-baas Dennis Muilenberg sprak tijdens de luchtvaartshow in Parijs zijn verwachting uit dat de Boeings van het type 737 MAX dit jaar weer luchtwaardig zullen zijn. De Boeings werden vanwege veiligheidsredenen aan de grond gehouden.

Eerder dit jaar werden de 737 MAX-toestellen wereldwijd aan de grond gezet, na twee dodelijke ongelukken in korte tijd. Boeing werkt sindsdien, in overleg met veiligheidsautoriteiten, aan een update van de toestellen.Volgens Muilenberg zijn sindsdien ook de interne processen bij de vliegtuigmaker onder de loep genomen.

Nieuw toestel


Sudoku van de dag

Foto van 'Metro'

12 JUN 2019

Speel hier elke dag gratis een uitdagende Sudoku, aangeboden door Denksport. De Sudoku werkt als volgt: vul het diagram zo in, dat in elk blok van 3x3 vakjes de getallen 1 tot en met 9 één keer voorkomen.


Voedsel in tien jaar tijd 14,5 procent duurder

Boodschappen flink duurder geworden. / ANP

Foto van 'Metro'

VANDAAG, 10:59

In tien jaar tijd zijn de prijzen van voedingsmiddelen met 14,5 procent gestegen. Groente en fruit werd in deze periode vijf keer duurder en zijn daarmee de grootste stijgers. Dat meldt het CBS maandag.

Voor zuivelproducten moeten consumenten 16 procent meer neerleggen dan tien jaar geleden. De prijs van brood en granen steeg met 11 procent. De prijzen van producten als snoepgoed, kruiden en sauzen stegen met 4,9 procent.

Grootste stijging


Burgerdoden bij raketaanval jihadisten

Foto: EPA

Foto van 'Metro en ANP'

VANDAAG, 09:44

Zeker twaalf burgers in een dorp in Noordwest-Syrië zijn om het leven gekomen door een raketaanval. Volgens het Syrische staatspersbureau SANA zit de aan al-Qaeda gelieerde Hayat Tahrir al-Sham achter de aanval.

Veertien anderen raakten gewond bij de aanval op al-Wadidi, een dorp ten zuiden van de stad Aleppo dat onder controle van het regime staat. Hayat Tahrir al-Sham bezet delen ten westen van Aleppo en de noordwestelijke provincie Idlib.

Vijf kinderen


Politie tonnen kwijt aan overbodige 112-app

Foto: ANP

Foto van 'Metro en ANP'

VANDAAG, 09:04

De politie investeerde tonnen in een nieuwe 112-app die inmiddels overbodig is geworden. De app zou in het voorjaar van 2017 worden gelanceerd en de hulpdiensten helpen bij het vaststellen van de locatie van iemand in nood.

Door tegenvallers werd de lancering keer op keer uitgesteld en is de belangrijkste functie van de app, de locatiebepaling, nu niet meer relevant. Dat blijkt uit documenten in handen van RTL Nieuws.

In de prullenbak


Eindexamenkandidaten opnieuw aan de bak

De leerlingen moet opnieuw aan de bak. / ANP

Foto van 'Metro en ANP'

VANDAAG, 08:14

Maandag moeten leerlingen op drie scholen opnieuw eindexamen doen omdat er eerder iets misging. De 38 eindexamenleerlingen Duits en biologie van de Duin en Kruidbergmavo in Driehuis (Noord-Holland) zijn de klos doordat het postpakket met de gemaakte examens, dat volgens protocol voor de tweede correctieronde aangetekend naar een andere school was verzonden, zoek raakte bij PostNL.

Geen tweede inspectie

Omdat er daardoor geen tweede externe correctie is geweest, moeten de twee examens volgens de regels van de Inspectie van het Onderwijs over. Ook vwo-leerlingen van het Rythovius College in Eersel bij Eindhoven zijn de pineut, in hun geval doordat een postzak met daarin een aantal van de gemaakte examens werd gestolen.


Nieuw: de minister van Gehandicaptenzaken

Fotograaf: Stijn Ghijsen. Bron: KRO-NCRV

Foto van 'Cerise van Vliet'

VANDAAG, 08:00

Het is een spannende dag voor Boaz, Rick, Sandra, Thijs, Sven en Frances. De zes staan vanavond centraal in een liveshow op NPO1, waarin een minister van Gehandicaptenzaken wordt gekozen.

Zo’n minister die zich alleen maar bezig houdt met zaken die gehandicapten in Nederland aangaan, is er op dit moment nog niet. „Ieder ministerie heeft een beetje gehandicaptenzaken onder z’n hoede”, zegt presentatrice Lucille Werner hierover. „En dat is nou juist het probleem. Met overal een beetje maak je het niet urgent genoeg.” Zij wil in Nederland een ministier van Gehandicaptenzaken, zoals die er in het Verenigd Koninkrijk, Canada en Australië al is.

Mensen met en zonder handicap hebben zich verkiesbaar gesteld en tijdens de liveshow wordt de minister gekozen. Van de 120 mensen die deze functie dolgraag wilden, zijn Boaz Spermon, Rick Brink, Sandra Ballij, Thijs de Lange, Sven Romkes en Frances Vereijken gekozen. We stellen ze graag even aan je voor:


Strafzaak tegen (ex-)leden No Surrender vertraagd

Clubleden van motorclub No Surrender. / ANP

Foto van 'Metro en ANP'

VANDAAG, 07:49

Maandag zou de strafzaak beginnen tegen vijf (ex-)leden van motorclub No Surrender. De zaak loopt waarschijnlijk vertraging op door een aanhoudingsverzoek van de advocaten van Henk Kuipers. Maar liefst twaalf zittingsdagen heeft de rechtbank in Groningen uitgetrokken voor de strafzaak tegen vijf (ex-)leden van motorclub No Surrender.

Criminele organisatie

Onder anderen de voormalige voorzitters Kuipers en Klaas Otto staan terecht voor onder meer leidinggeven aan een criminele organisatie. De rechtszaak tegen Kuipers, die maandag begint, zal waarschijnlijk worden aangehouden. Een advocaat van Henk Kuipers zit ziek in het buitenland en heeft een verzoek ingediend het begin van de zaak tegen zijn cliënt uit te stellen.


Nacht van de vluchteling laat hart van Art bloeden

Nacht van de vluchteling laat hart van Art bloeden

Deelnemers van de Nacht van de Vluchteling arriveren op de Grote Markt in Den Haag. Tijdens deze nacht wordt er, door middel van sponsorloop, geld ingezameld voor Stichting Vluchteling en aandacht gevraagd voor vluchtelingen wereldwijd. ANP - Robin van Lonkhuijsen

Foto van 'Tim van der Steen'

VANDAAG, 05:59

Als zaterdagavond om middernacht het startschot klinkt en de confetti de lucht in schiet, schuifelt de stoet wandelaars door de poorten van het Spoorwegmuseum naar buiten, de nacht in. Ze hebben een tocht van veertig kilometer voor de boeg om geld op te halen voor vluchtelingen wereldwijd.

In het spaarzame licht van een bijna volle maan slingert het lange spoor van gele veiligheidshesjes tussen de huizen door. Hier geen protest, wel een roep om aandacht tijdens de Nacht van de Vluchteling. Ruim 5.600 deelnemers lopen dit jaar mee met het evenement; een recordaantal. Alleen in Utrecht vertrekken er al bijna 1.100 tijdens deze jubileumeditie.

Noodhulp in crisissituaties


Herkomstlanden weigeren steeds vaker asielzoekers

Herkomstlanden weigeren steeds vaker asielzoekers

De afgelopen vijf jaar mislukten meer dan 10.000 pogingen omdat het herkomstland weigerde of niet reageerde. Foto: ANP

Foto van 'Metro'

GISTEREN

Ongewenste vreemdelingen kunnen steeds vaker niet worden teruggestuurd naar hun land van herkomst. De afgelopen vijf jaar mislukten meer dan 10.000 pogingen omdat het herkomstland weigerde of niet reageerde. Dat meldt de Telegraaf.

Uit cijfers van de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) bleek dat Nederland in de periode 2014 tot met 2018 in 2310 gevallen een negatief antwoord kreeg als een land van herkomst werd gevraagd iemand terug te nemen.

Geen antwoord


  Politie vindt 17 migranten in vrachtwagen

Politie vindt 18 migranten in vrachtwagen

De ruimte waar de migranten verstopt zaten. Foto: Politie

Foto van 'Metro'

GISTEREN

Verstopt in een piepkleine, bloedhete ruimte tussen de autobanden in een vrachtwagen. Daar vonden de politie en Koninklijke Marechaussee zondagmiddag achttien migranten. Onder hen waren vijf kinderen.

Slechte omstandigheden

Ondanks de slechte omstandigheden waarin de achttien migranten zich bevonden, verkeerde iedereen in goede gezondheid.


Stroomstoring Zuid-Amerika deels verholpen

Stroomstoring Zuid-Amerika deels verholpen

Kiezers moesten bij kaarslicht hun stem uitbrengen. Foto: colourbox

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

De grote stroomstoring in Zuid-Amerika is deels verholpen. De Argentijnse president Mauricio Macri zegt dat de helft van de huishoudens weer stroom heeft. Hij noemt de storing 'ongeëvenaard' en belooft een grondig onderzoek naar de oorzaak.

miljoenen huishoudens zonder stroom

Door de storing kwamen tientallen miljoenen huishoudens zonder stroom te zitten in Argentinië, Uruguay en Paraguay. In die landen wonen samen ongeveer 55 miljoen mensen. In Uruguay meldt verantwoordelijk nutsbedrijf UTE dat de stroomvoorziening is hersteld in 75 procent van het land.