In het nieuws

Dyami (25) wil uitstervende minderheidstalen redden

Dyami (25) wil uitstervende talen redden

Dyami wil uitstervende minderheidstalen redden. Foto: Amarins de Boer.

Foto van 'Amarins de Boer'

12 JUN 2019

Dyami Millarson uit Leeuwarden leert zichzelf in korte tijd minderheidstalen aan die met uitsterven worden bedreigd. Zijn doel: de talen behouden én nieuw leven inblazen.

Als kind woont Dyami Millarson (25) een jaar in Nieuw-Zeeland. Daar ontstaat zijn fascinatie voor taal. Wanneer hij weer terug is in Nederland, groeit zijn liefde voor taal op de middelbare school tijdens Grieks en Latijn.

„De belangstelling begon met dode talen en verschoof langzaam naar uitstervende talen”, zegt Millarson. Als hij vijftien is, verhuist hij met zijn vader naar Leeuwarden. „Daar kwam ik erachter hoeveel minderheidstalen Friesland alleen al heeft. Of dialecten, zoals die talen ook wel worden genoemd.” Gek eigenlijk, vindt hij, „want alle talen hebben complete eigen systemen en grammatica.”

Intensive care

Millarson praat gepassioneerd over zijn missie. Hij heeft Rechten gestudeerd, maar de studie vanwege een chronische ziekte niet kunnen afmaken. Niet erg, zegt hij, in een koffietentje in Driebergen-Rijssenburg. Die locatie is niet willekeurig. Hij heeft er als kind een aantal jaar gewoond, en was in de buurt voor een afspraak. „Ik doe nu wat ik echt leuk vind.”

Met sommige van die minderheidstalen is het slecht gesteld, vervolgt Millarson. Hij praat rustig en beheerst. „Ik wil ze redden.” Hij maakt de vergelijking met de intensive care. „Ik zie bedreigde talen als mijn patiënten. Ze liggen op sterven. Door ze te leren spreken, wil ik ze nieuw leven inblazen. In de hoop dat ze niet doodgaan.”

De talen die het ‘ziekst’ zijn, wil hij het eerst redden. Zo is de minderheidstaal van Urk nog springlevend, ziet hij, maar Schiermonnikoogs en Oosterschellings (ook wel Aasters genoemd) zijn er slecht aan toe. Vrienden én taalvirtuozen Ken Ho uit China en Giovanni Pinto uit Italië hielpen hem bij de onderzoeken. Hij leerde de twee kennen op het internet. „Ik geef online taallessen en beiden leerden Latijn bij mij. Zo is het balletje gaan rollen.”

Met succes, want dankzij hen zijn deze talen onlangs erkend als zelfstandige talen door de internationale wetenschappelijke databank Glottolog.

Klinkt goed, maar wat hebben we daaraan?

„Dat deze talen nu een volwaardige taal zijn, heeft grote symbolische waarde voor de sprekers. Op Schiermonnikoog moesten de mensen huilen toen ze hoorden dat we de taal accentloos spraken.”

In een maand heeft Millarson zichzelf Oosterschellings aangeleerd, in 52 dagen Schiermonnikoogs en het Hindeloopers in iets meer dan twee weken. Niet door woordjes te stampen, maar door teksten te verzamelen en lezen. „In het begin snap je niets van zo’n tekst, maar al snel begrijp je de context. Ieder woord kun je namelijk terug redeneren. Woorden die ik écht niet weet, zoek ik op of vraag ik na bij de sprekers.”

Dyami (25) wil uitstervende minderheidstalen redden

Dyami wil uitstervende minderheidstalen redden. Foto: Amarins de Boer.

Waarom willen jullie de taal zelf leren spreken?

„Je duikt daardoor heel diep in de taal en loopt dan tegen ‘blinde vlekken’ aan in de documentatie. Door met de oudste sprekers van de talen te praten, ontdekte ik dat sommige definities zoals die waren gedocumenteerd, waren verouderd. We kunnen niet alles nakijken, maar wel de hoofdlijnen netjes vastleggen. Daarnaast helpen we zo mee aan het behoud van de talen. Elke spreker meer is mooi meegenomen.”

Hoeveel mensen het Oosterschellings, Schiermonnikoogs en Hindeloopers nog spreken, is volgens hem lastig te zeggen. „De sprekers zeggen dat er nog honderd mensen zijn die Oosterschellings spreken, dertig die Schiermonnikoogs praten en driehonderd Hindeloopers. We willen nog onderzoeken of dit klopt.”

Wat is de relevantie van een taal die nog maar door dertig mensen wordt gesproken?

„Uit onderzoek weten we dat als groepen hun taal nieuw leven inblazen, zij een toename van geluk en gezondheid ervaren. Daarnaast verbindt taal en geeft het een gevoel van oorsprong. Cultuur, aardrijkskunde, geschiedenis, tradities, de omgeving en historie; het zit allemaal in taal verpakt. Daarom moeten minderheidstalen blijven bestaan.”

Welke taal vind je het mooist?

Lachend: „Je hebt zelf zeker geen kinderen? Want net zoals je niet kunt zeggen welk kind je het liefst vindt, kan ik ook niet zeggen welke taal ik het mooist vind. Taal is een gevoel, het is een deel van mijzelf geworden. Elke taal is uniek.”

„Het is niet dat ik alle talen al spreek zoals de oude sprekers dat doen, maar ik heb wel die ambitie dat nog te leren. Ik neem daarom alle gesprekken op die ik met de sprekers heb, zodat ik structuren en patronen kan herkennen en kan overnemen.”

Maar ondertussen richten Millarson en Ho zich ook alweer op hun volgende ‘patiënten’. Het Saterfries en Helgolands (Friese talen van Duitsland) en het Elfdaals (midden van Zweden) moeten nodig worden aangepakt, zegt Millarson. „En Giovanni uit Italië gaat zich de komende tijd verder richten op het Schiermonnikoogs.” Af en toe zoeken de taalwonderen elkaar op, maar het contact gaat grotendeels via Skype. Hij pakt zijn telefoon erbij en laat een chatgesprek zien. „Kijk, onze voertaal is Schiermonnikoogs.”

Hoeveel talen spreek je inmiddels?

Resoluut: „Daar ga ik geen antwoord op geven, want daar draait het niet om. Het gaat erom dat we bedreigde talen kunnen blijven behouden.”

Maak je je weleens zorgen?

„Ja. Ik ben bang dat men langzamerhand het gevoel van taal verliest. Dat geldt niet alleen voor minderheidstalen, maar ook voor het Nederlands, waar we steeds meer Engels doorheen weven. Dat is jammer, omdat we Engelse woorden vaak in een verkeerde context gebruiken. En bovendien: we verliezen daarmee een stukje van onze eigen taal, waar zoveel historie in zit. Taal is cultuur, dat moeten we omarmen en zoveel mogelijk in zijn unieke vorm blijven spreken.”

Dyami’s favoriete woorden

  • Flúedmúes, Schiermonnikoogs voor: aangespoelde spullen.
  • Tjúensterpankúeke, Schiermonnikoogs voor: kwal
  • Borrebjear, Oosterschellings voor: jaarlijkse feestelijke afrekening van boerenorganisaties
  • èₐld, Hindeloopers voor: leeftijd 
  • fééₐr, Hindeloopers voor: vader 
  • jitte, Hindeloopers voor: nog 

Vader Kenneth: ‘Het is heel bijzonder’

Dyami woont samen met zijn vader Kenneth Millarson in Leeuwarden. Hij is nauw betrokken bij wat zijn zoon doet en is trots op hem. „Het is heel mooi dat hij steeds meer zijn eigen plek vindt en eigenlijk precies doet waar zijn hart ligt en kan liggen”, zegt hij. „Het is heel bijzonder, ook om te zien wat het voor anderen kan betekenen. Als je teruggaat naar je kern, dan kom je steeds meer bij gezamenlijke waardes die je hebt als mens, daar vind je aansluiting.”

BEKIJK OOK


Lees de krant van maandag 26 augustus al online!

Als je niet kunt wachten tot je de krant in je handen hebt, kun je 'm nu ook al online lezen!

Foto van 'Metro en ANP'

3 UUR

De krant van maandag 26 augustus is morgenochtend weer te vinden in de bakken op onder andere de grote treinstations in Nederland. Kun je niet wachten? Dan hebben we goed nieuws: de krant staat nu al online.

Je leest waarom een gebarenboot niet alleen aan dovemansoren is gericht, waarom steeds meer jongeren dakloos zijn en welke iconische stemmen terug zijn op de buis. Ook hebben we tips met hoe je het beste kunt herstellen van een festival.

'Nickelodeon-helden. YouTubers, influencers, poppen als Spongebob voor de allerkleinsten, actrices als Britt Scholte van GTST, Roxeanne Hazes en Ronnie Flex het houdt niet op.' Benieuwd wat je hebt gemist? Metro nam een kijkje bij het Nickelodeon Familie Festival.


Vermiste zwemster (23) in goede gezondheid gevonden

De vrouw en een vriendin verloren elkaar bij het Markermeer uit het oog. Foto: ANP

Foto van 'Metro en ANP'

3 UUR

De politie heeft de 23-jarige vrouw die zaterdagavond bij Venhuizen (Noord-Holland) als vermist werd opgegeven, in goede gezondheid gevonden. Een politiewoordvoerder kon nog niet zeggen waar de vrouw is gevonden en wat er sinds zaterdagavond is gebeurd.

Uit het oog verloren

De vrouw en een vriendin verloren elkaar bij het Markermeer uit het oog. Daarna was de vrouw verdwenen. Haar persoonlijke spullen lagen er nog. Zaterdagavond en zondag werd er op het Markermeer gezocht met brandweerduikers, een helikopter en reddingsboten van de KNRM.


NS verwacht recorddrukte in september

Foto: ANP

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

De zomervakantie loopt ten einde en dat ga je komende tijd ook merken op het spoor. De NS verwacht in september een recordaantal van 36,7 miljoen reizigers. Dat meldt de NS zondagavond na berichtgeving door het AD. Het ov-bedrijf verwachtte vorig jaar voor dezelfde maand 35 miljoen reizigers en dat kwam ook ongeveer uit, aldus een woordvoerder.

September is altijd de drukste maand van het jaar op het spoor, aldus de NS; forensen gaan na de vakantie weer naar het werk en jongeren beginnen aan het studiejaar. De verwachting van de NS is dit jaar hoger dan die van vorig jaar omdat  „in z'n algemeenheid bij aanhoudende economische groei meer mensen op pad zijn". Ook zouden meer mensen de trein nemen omdat het door de toenemende files aantrekkelijk wordt om met het openbaar vervoer te reizen.

200 extra zitplaatsen


Politie redt puppy die in volle zon op balkon zat

Foto ter illustratie: Colourbox

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

Met deze tropische temperaturen is het belangrijk om huisdieren uit de zon te houden. Het politieteam van de Rotterdamse wijk Feijenoord was dan ook verbaasd toen zij zondag een puppy zagen die bij een woning in de volle zon op het balkon zat.

De politie had eerder een melding gehad en was gelukkig op tijd om het dier te redden. Het beestje is in beslag genomen en er wordt onderzoek gedaan om de eigenaar te achterhalen.


Dode en gewonde aangetroffen in drugslab Rotterdam

Foto ter illustratie: ANP

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

De politie heeft zondag in een woning aan de Louise de Colignylaan in Rotterdam een dode man aangetroffen. De politie en familie van de man waren naar het adres gegaan omdat ze vermoedden dat de man zich daar bevond. Hij werd vermist.

Giftige dampen

In de woning zat een drugslab. Er zijn ook drugs gevonden. Er werd een tweede man aangetroffen met wie het niet goed ging, maar die wel aanspreekbaar was. Hij is aangehouden en naar het ziekenhuis gebracht.


Warmste 25 augustus ooit gemeten

Foto: ANP

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

Lag je vandaag lekker op het strand, aan het zwembad of ergens in het park? Of zat je binnen met de airco aan weg te zweten. Grote kans dat je het erg heet hebt gehad. Niet zo gek ook, want nooit werd het eerder zo warm op 25 augustus als zondag.

In De Bilt is het zondag aan het begin van de avond 31,3 graden geworden. Daarmee is het de warmste 25 augustus ooit gemeten, meldt Weeronline.

Het oude record dateert van 2001, toen het op deze dag in De Bilt 31,1 graden werd. Het is al het twaalfde officiële datum-warmterecord van het jaar. Vier records vielen in februari, drie in juni en vier tijdens de hete periode in juli.


Likeability of3

Zeven doden door vliegtuigongeluk Mallorca

Zeven mensen zijn zondag om het leven gekomen door een botsing tussen een helikopter en een klein vliegtuigje. Foto: ANP

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

Zeven mensen zijn zondag om het leven gekomen door een botsing tussen een helikopter en een klein vliegtuigje op het Spaanse vakantie-eiland Mallorca. Onder de doden zijn twee minderjarigen, melden autoriteiten op Mallorca. Eerder werden vijf doden gemeld.

Duitsers en Spanjaarden


sad
user_007cbecd5bde995ed0d8cee5cce0f362a09d1cc0_avatar

Likeability of5

Nederlander wint voor derde keer WK Stratego

Van de tien wedstrijden won Tim Slagboom er negen. Foto: ANP

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

Heb jij weleens stratego gespeeld? De 32-jarige Tim Slagboom uit Breda speelt het regelmatig en hij is er zo goed in dat hij het wereldkampioenschap Stratego 2019 heeft gewonnen. Van de tien wedstrijden won Tim Slagboom er negen. Hij veroverde de titel daarmee voor de derde maal.

Het WK werd gespeeld in het Engelse Sheffield. Aan het toernooi deden mensen uit zeven landen mee. Tim Slagboom werd eerder al wereldkampioen in 2013 (Berlijn) en 2014 (Thessaloniki).

Stratego is een bordspel. Elk van de twee deelnemers heeft een leger en moet de vlag van de tegenstander zien te veroveren.


like
user_007cbecd5bde995ed0d8cee5cce0f362a09d1cc0_avatar

Likeability of6

Sudoku van de dag

Foto van 'Metro'

21 AUG 2019

Speel hier elke dag gratis een uitdagende Sudoku, aangeboden door Denksport. De Sudoku werkt als volgt: vul het diagram zo in, dat in elk blok van 3x3 vakjes de getallen 1 tot en met 9 één keer voorkomen.


like
user_9d7413a65ac5be6e146a6a2cf93bd5e9f241a2e2_avataruser_29224ea528b8c532bb2b7cf10fd234a319228450_avatar

Tiende Europese titel Nederlandse hockeysters

Tiende Europese titel Nederlandse hockeysters

Tiende Europese titel Nederlandse hockeysters. /ANP

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

De Nederlandse hockeysters hebben voor de tiende keer de Europese titel veroverd. De ploeg van bondscoach Alyson Annan rekende in de finale van het toernooi in Antwerpen af met Duitsland en won met 2-0.

Met het behalen van de titel plaatste Oranje zich voor de Olympische Spelen, die over een jaar beginnen in Tokio. Dat is goed nieuws, want het doel is: volgend jaar in Tokio olympisch kampioen worden.

Scoren


Brazilië maakt 8 miljoen vrij voor bosbranden

Brazilië maakt 8 miljoen vrij voor bosbranden

Brazilië maakt 8 miljoen vrij voor bosbranden. /ANP

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

De Braziliaanse regering heeft ruim 8 miljoen euro vrijgemaakt voor het bestrijden van de bosbranden in het Amazonegebied. Het ministerie van Defensie had om dat geld gevraagd, meldde de nieuwssite G1.

Druk op het staatshoofd

President Jair Bolsonaro besloot vrijdag het leger in te zetten om de branden te bestrijden die momenteel woeden in het Amazonegebied. De druk op het staatshoofd vanuit het binnen- en buitenland om iets te doen tegen de bosbranden was in de afgelopen dagen fors toegenomen.


Reclame op het strand: 'Pas op, hier zwemmen haaien'

Reclame op het strand: 'Pas op, hier zwemmen haaien'

Twitter. /FreekVonk

Foto van 'Metro'

GISTEREN

TV-bioloog Freek Vonk voerde een wel heel slimme actie uit. Zondag, op één van de drukste dagen op het strand, maakte hij luchtreclame achter een vliegtuigje. Voor alle strandgangers was het misschien wel even schrikken, de tekst luidde namelijk: „Let op: hier zwemmen haaien."

Echte zorgen hoefden de badgasten zich echter niet te maken, omdat Freek Vonk zich wilde inzetten voor deze dieren en reclame wilde maken voor zijn dierenshow.


Vrouw (35) overleden na ongeluk in Amsterdam
Likeability of3

Vrouw (35) overleden na ongeluk in Amsterdam

Eerste Oosterparkstraat, de plek van het ongeval. / Google Maps

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

Een 35-jarige vrouw uit Amsterdam is overleden aan de verwondingen die zij zaterdagavond opliep door een verkeersongeval in de Eerste Oosterparkstraat in de hoofdstad.

Ze kwam rond 20.00 uur op de fiets in botsing met een auto. Getuigen vertelden de politie dat de bestuurder van de auto, een 25-jarige man uit Monnickendam, het fietspad was opgereden. Daarbij reed hij de vrouw van achteren hebben aan. De man is vervolgens bij een boom tot stilstand gekomen.

De vrouw werd zwaargewond naar het ziekenhuis gebracht. In de loop van de nacht bezweek ze aan haar verwondingen. Ook de automobilist raakte gewond, maar zijn situatie is volgens de politie minder ernstig. Wel is hij naar het ziekenhuis gebracht.


sad
user_ea54b30544394f14d8c1bd9b380c7cf0ff182d02_avatar

Mogelijk zomersmog in zuiden en midden van het land

Mogelijk zomersmog in zuiden en midden van het land

Mogelijk zomersmog in zuiden en midden van het land. Foto ter illustratie / ANP

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

Woon je in het zuiden of midden van het land? Denk er dan eens over na om tóch een middagje binnen te blijven, ondanks het lekkere weer.

Het RIVM waarschuwt dat de kwaliteit van de lucht zondag in het zuiden en midden van Nederland slecht kan zijn als gevolg van smog door ozon. Mensen die hier gevoelig voor zijn, kunnen maar beter binnen blijven en zware lichamelijke inspanning beperken, aldus het instituut.

Smog


Vrouw heeft ruzie met baas over ongeschoren benen.
Likeability of5

Vrouw heeft ruzie met baas over ongeschoren benen

Vrouw heeft ruzie met baas over ongeschoren benen. Foto: Colourbox.

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

Een jonge Britse vrouw claimt dat ze een behoorlijk vreemd gesprek met haar baas heeft gehad. Haar collega's hadden namelijk geklaagd over haar ongeschoren benen waarna de vrouw op gesprek moest komen bij haar baas. Ze deed haar verhaal uit de doeken op Reddit.

De vrouw onthulde dat ze haar tijd en geld niet wil verspillen aan het scheren van haar benen. „Ik scheer me alleen wanneer ik een date heb. Momenteel ben ik samen met mijn vriend en het kan hem geen hol schelen of ik mijn benen al dan niet scheer”, schrijft ze.

De vrouw reist veel en werkt daarnaast op festivals en evenementen. Ze kwam onlangs even langs op haar kantoor om wat spulletjes op te halen. Terwijl ze daar was, riep haar baas haar bij hem.


likedislike
user_48e35435a07dbfbeb5eef2280126bbaba92f7b39_avataruser_ea54b30544394f14d8c1bd9b380c7cf0ff182d02_avatar

PewDiePie eerste Youtuber met 100 miljoen abonnees.

PewDiePie eerste Youtuber met 100 miljoen abonnees

PewDiePie eerste Youtuber met 100 miljoen abonnees. Foto: ANP.

Foto van 'Metro'

GISTEREN

Met video's die maar liefst 23 miljard keer bekeken zijn, gaat het YouTuber PewDiePie (Felix Kjellberg) voor de wind. Ook is het YouTubekanaal van de Zweed sinds vandaag, 25 augustus, de 100 miljoen abonnees gepasseerd. Hij is de eerste YouTuber ooit die dit gehaald heeft.

Sinds 2013 had Kjellberg het grootste account op YouTube. Daar dreigde in 2018 echter verandering in te komen toen het YouTubekanaal van een Indiase filmproductiemaatschappij, T-Series, er steeds meer volgers bijkreeg.

PewDiePie eerste Youtuber met 100 miljoen abonnees.

PewDiePie streed met T-Series om wie het eerste 100 miljoen abonnees zou hebben. Foto: ANP.


Weer een jonge vrouw aangevallen in Wageningen.

Weer een jonge vrouw aangevallen in Wageningen

Weer een jonge vrouw aangevallen in Wageningen. Foto: ANP.

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

Een studente in Wageningen (Gelderland) is zaterdagavond op de Haarweg aangevallen door drie mannen. Ze hadden het voorzien op haar tas, maar kregen deze niet te pakken. De studente kon ontkomen.

Dit incident is alweer het derde incident in korte tijd, waarbij een jonge vrouw werd belaagd in de Gelderse universiteitsstad. Vorige week zaterdag werd een 21-jarige vrouw beroofd, eveneens op de Haarweg. Zij werd bedreigd door een man met een wapen en moest haar spullen afgeven.

Mogelijk verband


Film Breaking Bad verschijnt binnenkort op Netflix.

Film Breaking Bad binnenkort op Netflix

Film Breaking Bad verschijnt binnenkort op Netflix . Foto: ANP.

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

Goed nieuws voor alle fans van de Amerikaanse serie Breaking Bad. Netflix heeft 24 augustus namelijk bekend gemaakt dat de geruchten over een mogelijke Breaking Bad-film waar zijn! De film die ‘El Camino: A Breaking Bad Movie’ heet, zal vanaf 11 oktober op Netflix te zien zijn.

Een personage waarvan we zeker weten dat hij terugkeert in de film is Jesse Pinkman gespeeld door Aaron Paul. Zijn personage wordt namelijk genoemd in de trailer en in het laatste seizoen van de serie bleef zijn lot onbekend.

Ook zie je in de trailer hoe Skinny Pete, gespeeld door Charles Baker, ondervraagd wordt over Jesse Pinkman. Of de rest van de originele cast uit de serie ook in de film speelt, is nog niet bekend.


Camping ontruimd om uitgebrand busje met drugsafval.

Camping ontruimd om uitgebrand busje met drugsafval

Stockfoto van drugsafval, dus niet desbetreffende afval. Foto: ANP.

Foto van 'Metro en ANP'

GISTEREN

Dat was even schrikken voor de bewoners van een camping in het Noord-Brabantse dorp Ulicoten. De camping waar ze verbleven werd zaterdagavond (24 augustus) namelijk ontruimd vanwege een busje met drugsafval.

Op een pad in de buurt van de camping werd de deels uitgebrande bus gevonden. De expert chemische stoffen van de brandweer heeft volgens de politie het afval onderzocht. Er was mogelijk explosiegevaar vanwege de dampen van het afval.

Gasten van de camping werden opgevangen in de kantine. In het begin van de nacht konden ze weer terug naar hun onderkomens.