Els Anker
Els Anker Nieuws 24 apr 2017 / 07:15 uur

Waarom de Armeense genocide nog altijd gevoelig ligt

Vandaag wordt het begin van de Armeense genocide herdacht, precies 102 jaar geleden. De kwestie is echter zeer omstreden. Vijf vragen.

1 Wat wordt er vandaag precies herdacht?
De massamoord op de Armeniërs tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het Osmaanse of Ottomaanse Rijk was destijds een overwegend islamitisch rijk waar verschillende etnische en religieuze groepen woonden, onder wie Armeniërs. In de nacht van 24 op 25 april 1915 startten de machthebbers van het Osmaanse Rijk in Constantinopel (het huidige Istanbul) met het oppakken van de elite in Armenië. Zij werden gearresteerd, gevangengezet, gemarteld en uiteindelijk vermoord.

Later waren ook andere Armeniërs het slachtoffer. Zij werden door de Ottomanen gedeporteerd van het huidige Turkije naar de Syrische woestijn. De Armeniërs waren slachtoffer van het regime van de zogeheten ‘Jonge Turken’, militairen die een staatsgreep hadden gepleegd om een einde te maken aan de afbrokkeling van het Osmaanse Rijk. In de Eerste Wereldoorlog had het Osmaanse Rijk partij gekozen tegen onder meer Rusland, dat kon rekenen op Armeense bondgenoten. Op begraafplaats de Boskamp in Assen wordt er ook stilgestaan bij de kwestie door middel van een kranslegging en sprekers.

2 Hoeveel slachtoffers zijn er gevallen?
De cijfers over het aantal doden lopen sterk uiteen. Tijdens de deportatie naar de Syrische woestijn, de zogeheten ‘dodenmarsen’, stierven mensen massaal aan de barre omstandigheden. De autoriteiten in Armenië spreken van circa 1,5 miljoen doden, Turkije houdt het op 300.000 slachtoffers. De International Association of Genocide Scholars gaat uit van meer dan 1 miljoen doden.

3 Waarom ligt de kwestie zo gevoelig?
Het debat over de Armeense kwestie is erg omstreden. Volgens het gros van de historici hadden de toenmalige Turkse autoriteiten schuld aan hun dood, maar Turkije bestrijdt die lezing te vuur en te zwaard. In de officiële Turkse geschiedenis is het een lange tijd verzwegen geweest. In 1981 nam Turkije het officiële standpunt in dat er geen sprake was van volkerenmoord. Ook is het in de wet vastgelegd dat het strafbaar is om te spreken van de ‘Armeense genocide’.

Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden debatteerde in 1985 over een motie waarin de moorden van 1915 werden omschreven als een ‘genocide’. De grootste onenigheid gaat over of er sprake was van voorbedachte rade. Turkije ontkent niet dat er honderdduizenden Armeniërs zijn omgekomen, maar zegt dat het geen systematische poging was om de Armeense bevolking uit te roeien en dat ze oorlogsslachtoffers zijn. De Armeniërs waren in de Eerste Wereldoorlog een gevaar, aldus Turkije, omdat ze met de Russische vijand samen zouden spannen.

4 Wanneer spreken we van een ‘genocide’?
De Verenigde Naties ziet de Armeense kwestie sinds 1985 als een genocide. Het zogeheten Verdrag Inzake Voorkoming en de Bestraffing van Genocide omschrijft een genocide als het ‘vermoorden of ernstig verwonden van mensen met als doel hun groep, al dan niet deels, te vernietigen’. Inmiddels hebben bijna dertig landen de genocide officieel erkend, waaronder Duitsland.

5 Waarom spreekt Nederland van ‘de kwalificatie van de Armeense genocide?’
Nederland blijft de kwalificatie ‘de kwestie van de Armeense genocide’ hanteren, zo stelde vicepremier Lodewijk Asscher vorig jaar in het programma Met het oog op morgen. Volgens Asscher is het belangrijker om Turkije en Armenië nader tot elkaar te brengen dan om te gaan debatteren over de woorden waarmee de gebeurtenissen die tussen 1915 en 1923 plaatsvonden worden beschreven.

„Er zijn gruwelijke dingen gebeurd die nog steeds diepe sporen trekken in de levens van grote groepen mensen. De zaak veroorzaakt nog steeds veel verdriet bij alle betrokkenen", aldus de vicepremier. „Maar het Nederlandse kabinet blijft weg van juridische kwalificaties. Het kabinet gaat niet over internationaal strafrecht." Daarnaast wonen er in Nederland veel Turken en Nederlanders van Turkse afkomst. Een groot deel van hen is fel tegen erkenning van de genocide.

Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.

Reageer op artikel:
Waarom de Armeense genocide nog altijd gevoelig ligt
Sluiten