Metro
Metro Nieuws 14 mrt 2017 / 19:50 uur

Roken: verborgen thema in de verkiezingsprogramma’s

De kans dat jij bij de Tweede Kamerverkiezingen gaat stemmen op basis van je rookgedrag is vrij klein. Roken is geen breekpunt op de politieke agenda, maar wel een in de maatschappij. Hoe kan het dat je over het middel dat zorgt voor de meeste doden nauwelijks wat terugleest in de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen?

Rookontmoedigingsbeleid

Nog steeds rookt een kwart van de volwassen Nederlanders en een op de vijf doet dit dagelijks. De meeste van hen zijn tussen de 20 en 29 jaar. Dit blijkt uit onderzoek van het Trimbos-instituut. Accijnsverhoging zou zorgen voor een daling van dit aantal, maar op dit punt is de politiek verdeeld. Een van de partijen die zijn voor duurdere sigaretten is de PvdA. Bij het Nationale Zorgdebat in Carré in januari zei Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem: „Rookwaren moeten worden weggedrukt uit onze samenleving. De pakjes moeten uit het zicht, het aantal verkooppunten omlaag en de accijns omhoog.” In hun verkiezingsprogramma staat daarover alleen helemaal niets. Ze zijn niet de enige; ChristenUnie, SP, SGP en GroenLinks hebben nauwelijks een concrete invulling van een rookontmoedigingsbeleid in hun programma staan. „Alleen als je heel diep graaft, vind je er bij sommige partijen iets over”, zegt onderzoeksjournalist Sander Heijne.

Het is volgens hem onbegrijpelijk dat tabak geen groot verkiezingsthema is. „Helemaal omdat de zorg wel een van de grootste is. Kankermedicatie is een enorme kostenpost en een kwart van die kankergevallen wordt veroorzaakt door roken. Iedereen weet hoe slecht roken is. Alsof de partijen bang zijn om stemmen van de rokende kiezer te verliezen door concrete maatregelen op te nemen hun programma.” Frits van Dam van Alliantie Nederland Rookvrij vindt dit ook bedroevend, maar ziet wel degelijk dat er een verschuiving is in de standpunten die de partijen innemen over tabak: „De meeste partijen erkennen inmiddels wel dat sombere verpakkingen, minder verkooppunten en hogere accijnzen de beste remedie zijn tegen roken. Alleen is dit is iets van de afgelopen maanden. Zonde, want de meerderheid van de Nederlanders wil ook dat sigaretten duurder worden.”

Illegaal

Tegen accijnsverhoging zijn de PVV, VNL en VVD. Tabakswoordvoerder van de VVD Erik Ziengs: „We hebben kort geleden een beleid afgesproken, dus laten we dat eerst goed gaan handhaven. Ik praat veel met winkeliers en die zeggen dat de verkoop van sigaretten afneemt. Het is voor hen niet eerlijk om in zo’n korte tijd de spelregels wéér te veranderen; zeker als nog niet eens vaststaat wat de effecten van de huidige regels zijn.” Er zijn nog meer redenen om accijnsverhoging (nog) niet door te voeren, zegt socioloog, D66-Eerste Kamerlid en voormalig directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau Paul Schnabel: „Als je internationaal gezien te hoog zit met de prijs, stimuleer je import van illegale tabakswaren. Het lijkt alsof je iets doet tegen tabak, maar stiekem wordt het onder de toonbank verkocht.” Ziengs: „Dat blijkt ook wel uit de illegale tabaksfabriek die vorige maand is opgerold.” In het Brabantse Oirschot arresteerde de politie acht verdachten uit Litouwen, Letland en Moldavië voor de productie van 8,9 miljoen sigaretten en tonnen tabak. Van Dam: „Dat is echt een flauwekul-argument; een argument dat wordt gebruikt door de tabaksindustrie. Lage accijnzen houden de prijzen van legale sigaretten laag en de winstmarge van tabaksfabrikanten hoog.” Het enige waar zowel Ziengs als Van Dam zich in kan vinden is een Europese harmonisatie van de tabaksprijzen.

Harde aanpak

Dat roken vooral een lower class-aangelegenheid is, speelt ook mee in het tegengeluid van accijnsverhoging; de mensen met de laagste sociaaleconomische status roken het vaakst en die raak je het hardst als je sigaretten duurder maakt. Heijne: „Dat is toch juist de bedoeling? In andere landen werkt het ook.” In Australië greep de regering fors in door een jaarlijkse accijnsverhoging van 12,5 procent in te voeren. Een pakje kost daar in 2020 29 euro. Ook is in Australië vijf jaar geleden plain packaging ingevoerd; alle sigaretten worden verkocht in olijfgroene verpakkingen. Sinds een jaar doet ook Engeland aan sombere verpakkingen. Deze maatregelen zorgden in die landen al voor een flinke daling van het aantal rokers.

Volgens Ziengs staat niet vast dat enkel die accijnsverhoging daar zorgde voor een daling van het aantal rokers in die landen. „Er werden meerdere maatregelen tegelijk getroffen; als je met hagel schiet, weet je niet welk kogeltje effect heeft.” Zijn sombere verpakkingen voor Nederland een realistischere stap dan accijnsverhoging in de komende regeerperiode? „We hebben pas net de afschrikwekkende afbeeldingen doorgevoerd en vervolgens kwam daar nog een verbod op de blingbling-verpakkingen bovenop. Straks moet ik over een maand alweer de volgende maatregel aankondigen. Voorlopig niet.”

Schnabel vindt dat we niet mogen vergeten dat er al veel bereikt is in de afgelopen 25 jaar. „Er was lang een weifelend beleid, maar er zijn veel maatregelen genomen: duurdere sigaretten, gruwelijke etiketten, rookvrije treinen en vliegtuigen; van een wereld waar de hele dag overal gerookt wordt, naar een haast rookvrije publieke sfeer. Alleen een totale stop als succes beschouwen is onterecht. Er is niet één oplossing.” Als je jouw rookgedrag wil meenemen in je stem voor de Tweede Kamerverkiezingen, beperk je dan niet tot de partijprogramma’s, maar graaf dieper.

HOE DENKEN DEZE PARTIJEN OVER TABAK?

PvdA

Er staat gek genoeg nauwelijks iets over tabak in het verkiezingsprogramma van de Partij van de Arbeid, terwijl de partij zich in politieke debatten openlijk uitspreekt: ze zijn voor accijnsverhoging en willen minder verkooppunten. Een hogere zorgpremie voor rokers zien ze niet zitten; stoppen met roken stimuleren door dit op te nemen in het zorgbasispakket ligt meer in hun straatje. PvdA-Kamerlid Marith Volp vindt het een morele plicht van de overheid om zich te bemoeien met preventie.

GroenLinks, SP en D66

Deze partijen zijn alle drie vóór preventie. In het verkiezingsprogramma van de SP staat alleen 0 keer het woord tabak, maar op de website vind je onder ‘preventie’ wel dat de partij de sigaretten uit de supermarkt wil. Ook diende de SP in 2016 een motie in om tabaksaccijnzen mee te laten stijgen met de inflatie – die overigens geen meerderheid kreeg. DWARS, de jongerenafdeling van GroenLinks, staat voor een vrije, open samenleving. Dit betekent dat de staat niet achter de voordeur kijkt. D66 wil in het onderwijs meer aandacht voor een gezonde levensstijl en heeft in het verkiezingsprogramma wel iets staan over roken en de rookvrije generatie.

CDA, ChristenUnie en SGP

Allen zijn ze pro preventie: JA tegen een tabaksontmoedigingsbeleid en accijnsverhoging. Het in 2013 doorgevoerde wetsvoorstel om de gehele horeca rookvrij te maken, kwam al van de ChristenUnie en die wil nu ook af van de rookruimtes. ‘Familiepartij’ CDA stemde toen trouwens tegen, maar is inmiddels om: preventie is de beste investering en de partij de prijzen van sigaretten dan ook omhoog. Dit staat bij deze partij als enige in het verkiezingsprogramma.

VVD

Deze partij is de liberale aanvoerder van dit rijtje. De VVD wil niet nog meer ‘betuttelende’ etikettering op de pakjes en zorgverzekeraars moeten géén risicoselectie of zorgpremiedifferentiatie toepassen op basis van een ongezonde leefstijl. Ook is de partij tegen accijnsverhoging; ‘eerst maar eens een goede handhaving van de verhoogde leeftijdsgrenzen’. Gewoon normaal doen. VVD’s tabakswoordvoerder Erik Ziengs brengt overigens ook weleens bezoeken aan de tabaksindustrie ‘om te weten wat er in de maatschappij speelt’, aldus hijzelf.

VNL

Sigaretten moeten goedkoper! De ‘enige klassiek liberale partij van Nederland’ VoorNederland wil de verbruiksbelastingen omlaag. Als het aan lijsttrekker Jan Roos ligt, daalt de accijns op tabak met 10 procent, ‘omdat het onze hobby is’.

PVV

Er staat niets over tabak in het partijprogramma, maar we weten dat deze partij tegen overheidsbemoeienis is. Tijdens het tabaksdebat in de Tweede Kamer op 15 februari zei PVV- kamerlid Fleur Agema: „Nederland moet geen politiestaat worden en tabak is gewoon legaal. Als je alles uit de kast haalt om roken te voorkomen en het werkt niet, pas dan de strategie aan.”

Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.

Meld je aan voor onze nieuwsbrief! 🌐

Wil jij iedere donderdag om 16.00 uur de parels uit het Metroweb, winacties en meer fun ontvangen? 🤹‍♀️

Reageer op artikel:
Roken: verborgen thema in de verkiezingsprogramma’s
Sluiten