Steven Musch
Steven Musch Nieuws 20 dec 2016

De gevolgen van een ‘ja’ voor het Oekraïneverdrag

Het lijkt er steeds meer op dat premier Mark Rutte op genoeg steun kan rekenen in de Eerste en Tweede Kamer voor het verdrag met Oekraïne. Zoals het er nu naar uitziet, wordt het ‘nee’ tegen het Oekraïneverdrag dus alsnog een ‘ja’. Dinsdag debatteert de Tweede Kamer over de extra afspraken bij het akkoord die premier Rutte vorige week in Brussel heeft gemaakt.

De regeringsleiders spraken onder meer af dat het associatieakkoord geen opstap naar EU-lidmaatschap voor Oekraïne is, dat er geen extra belastinggeld naar het land gaat en dat de regering in Kiev werk moet maken van corruptiebestrijding.

Domper voor Rutte

Na het partijcongres van GroenLinks afgelopen weekend schaarde de partij zich achter het akkoord. Ook D66 lijkt overstag te zijn, wat betekent dat het kabinet aan twee senatoren in de Eerste Kamer genoeg zou hebben. Rutte had wat dat betreft zijn hoop gevestigd op de SGP of de ChristenUnie, maar ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers liet dinsdag aan het Nederlands Dagblad weten dat hij tegen het akkoord is. En ook 50Plus zegt tegen het verdrag te zijn. Een grote domper voor Rutte.

Toch is volgens Wim Voermans, hoogleraar staat- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, de kans groot dat het akkoord er zoals het er nu ligt gaat komen. Hoe langer het duurt om tot een deal te komen, hoe groter het effect op de verkiezingen, zegt hij. „Als het akkoord deze of volgende week wordt gesloten, zal de uitslag voor de VVD weinig effect hebben op de verkiezingen. Natuurlijk wordt het vertrouwen van de kiezer geschaad, maar Rutte heeft dan nog bijna drie maanden om campagne te voeren. Dan krijgt hij de kans om uit te leggen waarom er toch een akkoord moest komen. Dat geldt ook voor de andere partijen die het akkoord steunen.”

Nieuwe partijen

Uiterlijk half januari moet er volgens Voermans een akkoord zijn bereikt, anders gaat de VVD de gevolgen voor de verkiezingen in maart wel voelen, denkt hij. Nieuwe partijen als VNL en het Forum voor Democratie zullen, volgens Voermans, niet veel meer steun krijgen als het akkoord komt. Die partijen hebben al hun pijlen op Oekraïnereferendum gericht, waarbij een grote meerderheid tegen stemde. „Er doen zoveel kleine partijen mee en ze moeten elkaar allemaal bevechten. Dat wordt erg moeilijk.”

Jan Roos. Foto ANP

Op de PVV, die bovenaan de peilingen staat, zal het besluit van de Tweede Kamer over het associatieverdrag weinig effect hebben. „De PVV-kiezers hebben al weinig vertrouwen in de politiek, blijkt. Het kan dat er bij een ‘ja’ voor het verdrag wat teleurgestelde kiezers naar de PVV overstappen, maar het zullen er niet veel zijn", denkt Voermans.

Vier opties

Wat de hoogleraar staats- en bestuursrecht betreft, heeft Rutte vier opties. Optie één is dat het akkoord er komt. Die kans acht hij het grootst. „Het hangt af van het CDA. Die partij is intern erg verdeeld en het is maar de vraag of de senatoren de koers van de Tweede Kamer zullen volgen. Partijleider Buma houdt steeds vol: ‘nee’ is ‘nee’. „Maar een aantal CDA-senatoren is Europagezind en ervaren de koers van Buma als guur.”

Optie twee is dat het verdrag helemaal niet getekend wordt. Die kans acht Voermans klein. „Dan krijgen we veel boze gezichten van andere EU-leiders, maar in wezen gebeurt er verder niet zo veel, want het verdrag is al voorlopig in werking getreden – dat kan in wezen oneindig zo blijven. Geopolitiek gezien echter speel je daarmee Poetin in de kaart.”

Na de verkiezingen

De derde optie zou kunnen zijn dat Rutte de uitslag van het referendum afgelopen april naast zich neerlegt en het oorspronkelijke akkoord gewoon tekent. „Het is een raadgevend referendum, dus dat kan. Maar op z’n Rotterdams gezegd: dan breekt de pleuris los. Dus dat zou geen verstandige keuze zijn.”

Mogelijkheid nummer vier, zegt Voermans, is dat het besluit over het akkoord over de verkiezingen heen wordt getild. „Daar is best wat voor te zeggen, want dan kunnen de kiezers kiezen wie er uiteindelijk moet besluiten over het akkoord.”

Vertrouwen

Voermans besluit dat een ‘ja’ voor het akkoord op zich niet goed is voor het vertrouwen in de politiek. Maar dat heeft ook te maken met het feit dat we nog weinig ervaring hebben met referenda. We zijn dit soort teleurstellingen niet gewend „Politiek is leren omgaan met teleurstelling. Je moet altijd water bij de wijn doen. Bij gewone verkiezingen zijn we daar meer aan gewend, bij referenda kennelijk nog niet.”

Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.

Het beste van Metro in je inbox

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang twee keer per week een selectie van onze mooiste verhalen.

Reageer op artikel:
De gevolgen van een ‘ja’ voor het Oekraïneverdrag
Sluiten