Rens Oving
Rens Oving Nieuws 20 sep 2016 / 05:42 uur

Prinsjesdag, wat is dat eigenlijk?

Prinsjesdag is een oude traditie die bol staat van de rituelen en gebruiken. De meeste zijn er al zo lang dat we niet eens meer weten waar ze vandaan komen. Want wie zijn de prinsjes waar de dag naar vernoemd is en waarom openen we het politieke jaar altijd op een dinsdag?

Over welke prinsjes gaat het?

Ooit, toen de zeven verenigde provinciën nog een republiek waren, was Prinsjesdag een verjaardag van een van de prinsen van Oranje. Aanhangers van de Oranjes, Orangisten, gebruikten die dag om hun liefde voor het Huis van Oranje te tonen.

Vooral 8 maart 1748, de geboortedag van stadhouder en prins Willem V, werd in de achttiende eeuw aanleiding om volksfeesten te organiseren. Tegen de tijd dat de zoon van Willem V, Koning Willem I, de troon besteeg, was Prinsjesdag een synoniem geworden voor feestelijke gebeurtenissen waarbij het Huis van Oranje betrokken was, zoals verjaardagen en huwelijken.

Maar het is toch geen verjaardag?

Vanaf 1814, met de stichting van het Koninkrijk der Nederlanden, kreeg Prinsjesdag zijn huidige vorm. Het is sindsdien de dag waarop de koning(in) zijn of haar troonrede uitspreekt. Een jaarlijkse toespraak die het belangrijkste beleid van de regering uiteenzet. Een belangrijke dag met een hoofdrol voor een Oranje-telg, reden om het in de volksmond vanaf het begin ook een Prinsjesdag te noemen.

De Ridderzaal. Foto:ANP

Waarom in september?

De eerste troonrede werd uitgesproken op 2 mei 1814, een paar maanden nadat de eerste grondwet van het Koninkrijk der Nederlanden van kracht was geworden. Koning Willem I hield toen al een verhaal dat redelijk lijkt op wat nu nog gebruikelijk is. Er was aandacht voor de economie, geld voor het leger en de relatie met andere landen. Vanaf 1815 vond de toespraak in de herfst plaats. Een logisch moment omdat het parlement dan weer voor het eerst bij elkaar kwam na de zomer. Dit was meestal eind oktober, begin november.

Vanaf 1848, met de huidige grondwet, werd dit naar voren geschoven. De overheid werd steeds groter, er viel dus ook meer te bespreken en te beslissen. Het politieke jaar werd daarom geopend op de derde maandag van september.

Waarom werd Prinsjesdag verplaatst naar dinsdag?

Het is nu moeilijk voor te stellen, maar er was een tijd dat je niet zomaar vanuit Limburg even in Den Haag kon komen. Om te voorkomen dat Kamerleden op zondag, de rustdag, moesten reizen om op maandag aanwezig te kunnen zijn, werd Prinsjesdag in 1887 verplaatst naar de dinsdag.

Waar komt het koffertje vandaan?

De traditie van het koffertje is tussen al die oude gebruiken behoorlijk nieuw. Pas in 1947 dook het voor het eerst op. Minister van Financiën Lieftinck leek het een goed idee om het grote pak papier dat hij moest meezeulen in stijl aan de Tweede Kamer aan te bieden.

Koffertje van Lieftinck. Foto:ANP

Het eerste koffertje was een eenvoudig exemplaar dat door een ambtenaar op de kop werd getikt. Sinds 1964 wordt een ander koffertje gebruikt dat door de Staatsdrukkerij werd geschonken.

Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.

Reageer op artikel:
Prinsjesdag, wat is dat eigenlijk?
Sluiten