Wouter van Loon
Wouter van Loon Nieuws 26 sep 2016 / 09:11 uur

Megaclaim rond val van Srebrenica: hierom draait het

Ruim honderd veteranen van Dutchbat III willen een schadevergoeding van de Nederlandse staat, omdat ze op een „onmogelijke missie" werden gestuurd. Waar draait het precies om?

Het gaat om soldaten, maar ook om veteranen. Tientallen veteranen die in 1995 in Srebrenica dienden, willen een schadevergoeding van de staat, melden advocaten Michael Ruperti en Klaas Arjen Krikke aan persbureau ANP. Wat gebeurde er in de „veilige enclave" die door Nederlanders zou worden beschermd?

Wat ging er aan vooraf?

Joegoslavië is een verdeeld land: Bosniërs, Serviërs, moslims, christenen – iedereen woont naast elkaar. Tot de jaren 80 weet dictator Tito de boel bij elkaar te houden. De spanningen blijven onder de oppervlakte.

Maar als Tito overlijdt, komen de frustraties al snel weer bovendrijven. Het Servische deel wordt steeds dominanter, en er volgen protesten, stakingen, overal klinkt de roep om afscheiding. Joegoslavië valt uit elkaar, er ontstaan vijf verschillende staten, waaronder Servië en Bosnië.

Megaclaim rond val van Srebrenica: hierom draait het
Slobodan Milosevic in 1988. Foto: AFP

Maar in Bosnië wonen een grote groep Serviërs. De Servische leider Slobodan Milosevic wil een groot deel van Bosnië aan Servië toevoegen. De Bosnische moslims weigeren, en er begint een oorlog.

VN grijpen in

De Verenigde Naties roepen dan „veilige enclaves" uit, waar de burgerbevolking – Bosnische moslims – bescherming konden zoeken. Srebrenica is één van de gebieden die door de VN is aangewezen. Die wordt eerst door militairen van Canada beschermd – in 1995 komen Nederlandse Dutchbatters Srebrenica beschermen.

De militairen mogen niet meevechten – zij mogen alleen de enclave beschermen. Alleen als ze zelf worden beschoten, mogen de militairen geweld gebruiken. Ze zijn met lichte wapens uitgerust – de VN waren ervan overtuigd dat alleen de aanwezigheid van VN-troepen genoeg was om te voorkomen dat de enclaves aangevallen zouden worden.

Megaclaim rond val van Srebrenica: hierom draait het
Nederlandse logistieke basis. Foto: ANP

De Dutchbatters lopen echter tegen allerlei problemen aan. Zo is het gebied dat tot de enclave valt, niet goed omschreven en daarom moeilijk af te bakenen. Inwoners lopen regelmatig Srebrenica uit om voedsel te verzamelen, wat leidt tot bloedige confrontaties.

De Serviërs rukken bovendien steeds verder op in de richting van Srebrenica. De spanning loopt op: in maart komt er een Nederlandse militair om het leven als er een mortiergranaat op een observatiepost terecht komt. In juni raken twee Nederlanders gewond als een pantservoertuig wordt beschoten met een anti-tankwapen.

De val

In de zomer komen de Serviërs wel heel dichtbij Srebrenica. Observatieposten worden steeds vaker beschoten. Commandant Thom Karremans vraagt in een paar dagen tijd vier keer om luchtsteun, maar de VN zijn terughoudend met het gebruiken van geweld.

Uiteindelijk schakelen Nederlandse F16’s twee tanks uit, maar de luchtsteun komt te laat: de Servische opmars is niet meer te stoppen. Ratko Mladic, de opperbevelhebber van de Servische troepen, trekt met behulp van tanks Srebrenica binnen, en loopt de enclave onder de voet.

De Nederlandse militairen zijn gevlucht naar Potočari, waar de Nederlandse militairen hun basis hadden. Ook de moslimbevolking probeert Potočari, vluchtend via de bossen. Veel van hen worden door de Servische troepen gepakt.

Karremans vraagt Mladic of de burgerbevolking uit Srebrenica mag vertrekken voordat hij met zijn troepen de enclave binnentrekt. Mladic besluit mannen te scheiden van kinderen en vrouwen – Nederlandse militairen helpen mee. De vrouwen en kinderen mogen gaan, de mannen en jongens werden afgevoerd.

Megaclaim rond val van Srebrenica: hierom draait het
Forensische experts graven een massagraf op. Foto: EPA

Mladic zou hebben beloofd dat de jongens en mannen geëvacueerd zouden worden, maar later blijkt dat zij zijn vermoord. Geschat wordt dat tussen rond de 8.000 jongens en mannen om het leven kwamen.

De claim

Nederlandse Dutchbatters stellen dat ze op een „onuitvoerbare missie" zijn gestuurd. De veteranen zouden daar nog altijd de gevolgen van ondervinden. Hun advocaten hebben het over „onherstelbare schade op sociaal, emotioneel en financieel gebied".

Het NOID Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies concludeerde in 2002 al dat de missie niet zorgvuldig is voorbereid. Het mandaat voor de Nederlandse troepen was onduidelijk, de bewapening was te licht en er mankeerde van alles aan de strategie. De schuld lag bij de politiek en de militaire top, zo was de conclusie, de militairen zelf viel weinig te verwijten.

Ook zou de militaire top hebben geprobeerd om de waarheid te verdoezelen. Zo is er het beroemde fotorolletje, waarop foto’s staan die door een Nederlandse militair heeft genomen. Het zou bewijsmateriaal zijn voor de misdaden van de Servische troepen. Er zou echter iets mis zijn gegaan met het ontwikkelen – de foto’s zijn onbruikbaar.

Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.

Reageer op artikel:
Megaclaim rond val van Srebrenica: hierom draait het
Sluiten