Ruben Eg
Ruben Eg Nieuws 21 jan 2015 / 15:06 uur

Schop voor ‘Deetman-lik-m’n-reet-man’ om leenstelsel

De basisbeurs wordt definitief vervangen door een leenstelsel. Ooit maakte dit plan van de minister van Onderwijs de meest gehate man van het land. Het idee van Wim Deetman werd eind jaren tachtig niet alleen kritisch, maar zelfs met agressie ontvangen.

Een bezoek aan het Allard Piersonmuseum in november 1988 vormde het absolute dieptepunt. Deetman werd bij het verlaten van het pand door een Amsterdamse student aardrijkskunde en maatschappijleer in zijn buik geschopt. Kort daarvoor had de bewindsman een waar bombardement aan aardappelen, eieren, mest en ander vuilnis over zich heen gekregen.

Lees ook: Het leenstelsel gaat door, maar wat nu?

Woede

Maar hier bleef het niet bij. In 1989 volgden vele demonstraties en werden talloze hogescholen en universiteiten bezet. „Deetman, lik m’n reet man!”, was een populaire kreet.

Razende studenten verstoorden een toespraak van de minister op de Hogeschool Holland in Diemen door het podium te beklimmen en zijn ‘afbraakbeleid’ aan de kaak te stellen. De Landelijke studentenvakbond sleepte de bewindsman voor de rechter om zijn studiefinancieringsplannen te dwarsbomen.

https://www.youtube.com/watch?v=id5BkJl_OAM

Overeenkomsten

Deetman moet met veel genoegen hebben gevolgd hoe minister Jet Bussemaker van Onderwijs dinsdagavond het leenstelsel voor studenten door de Eerste Kamer loodste. De huidige argumenten voor het wetsvoorstel komen op veel punten overeen met die van Deetman.

Ook toen was de juist in 1986 ingevoerde basisbeurs na een zware economische crisis te verbrokkeld en te duur. Het zou daarbij ongelijkheid in de hand werken. „De student is ook te veel afhankelijk van zijn ouders”, voegde Deetman daar in zijn eerste beleidsplan uit 1983 aan toe.

Plan

Deetman roeide sinds zijn aantreden als onderwijsminister in 1982 tegen een lastige stroom in, deels door eigen schuld. Het omzetten van de aanvullende studiebeurs naar een lening, verlaging van de beurs voor thuiswonenden en verhoging van het collegegeld in februari 1988 leidden al tot grote onvrede bij studenten. Het zorgde aanvankelijk ook voor een administratieve chaos.

Het was de opzet voor de bijl in de basisbeurs. Deetman bedacht een ‘commercieel leenstelsel’. Studenten moesten voor een lening niet aankloppen bij de toenmalige Informatie Beheer Groep van de overheid, de voorloper van de huidige Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Ze moesten dit doen bij een particuliere bank.

Banken hadden hier wel oren naar, maar onder voorwaarden. Dat blijkt uit de begin dit jaar door het Nationaal Archief geopende geheime ministerraadverslagen uit 1989. De overheid moest van de banken namelijk garant staan voor niet terugbetaalde studieleningen. Deetman weigerde, omdat hij vond dat de banken geen risico zouden lopen. Maar zelf weigerde hij het risico ook te dragen.

Lees ook: Studenten snappen niets van leenstelsel

Mislukt

En daar ging het fout. De status quo dwong Deetman in het voorjaar van 1989 om ‘voorlopig’ af te zien van het leenstelsel. We proberen het later nog eens, hield hij zijn collega’s in de minsterraad voor.

Zijn plan dan maar te bezuinigen op het studiegeld door de invoering van de ov-studentenjaarkaart in 1989 strandde eveneens. Studenten trokken naar het Malieveld, omdat het ze 62,50 gulden van hun basisbeurs kostte. De Eerste Kamer schoot de introductie op het laatste moment af. NS dreigde Deetman vervolgens met een schadeclaim.

Het duurde nog twee jaar voor de studentenkaart er kwam. Toen het huidige kabinet er juist van af wilde, ontstond opnieuw studentenprotest. Deetman werd eind 1989 ‘weggepromoveerd’ tot voorzitter van de Tweede Kamer.

Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.

Reageer op artikel:
Schop voor ‘Deetman-lik-m’n-reet-man’ om leenstelsel
Sluiten