Ruben Eg
Ruben Eg Nieuws 12 jan 2015 / 14:55 uur

Nederlandse Sovjet met heimwee kan niet naar huis

Het Nationaal Archief opende na de jaarwisseling enkele tot dan toe gesloten documenten uit het enorme overheidsarchief. Verslaggever Ruben Eg dook voor Metro in de geheime stukken. In de post van de Nederlandse ambassade in Moskou vond hij het bijzondere verhaal van Alfred Hoeve; een Nederlandse Sovjet met heimwee.

Op 17 maart 1947 staat bij de Nederlandse ambassade in Moskou een zonderling voor de deur. De man is gekleed in ‘vuilen’ en verkeert in ‘verwaarloosde toestand’, constateert de attaché die hem ontvangt. Hij introduceert zich als Alfred Adolf Hoeve, geboren in 1914 in Amsterdam. In de Sovjet-Unie gaat hij door het leven als Alfred Aikorovitch Loeffe uit het Letse Riga.

Hoeve heeft schoon genoeg van het leven in de communistische heilstaat, en smeekt de ambassade hem te helpen terug te keren naar Nederland. Hij zit zonder werk sinds de staatsveiligheidsdienst MVD ontdekte dat hij Nederlander is en weigerde zijn verblijfspapieren te verlengen. Hoeve is zelfs bereid zijn vriendin en dochter achter te laten.

https://www.youtube.com/watch?v=Jlh3Th5ylEI

Ex-dwangarbeider

De Nederlandse Sovjet blijkt in 1944 in een werkkamp nabij het Duitse Stuttgart te zijn beland. Na een staking op zijn werk, in de Hamelberg Confectiefabriek in de Amsterdamse Kerkstraat, was hij in 1940 lid geworden van de door de Duitsers verboden Communistische Partij (CPN). Hoeve liep in mei 1944 tegen de lamp, zat vast in een Kamp Amersfoort voor hij dwangarbeid moest verrichten in een vliegtuigfabriek in Leonberg.

Daar werd Hoeve verliefd op de Wit-Russische verpleegster Julia Jakovlevna Lachmanova. Na de Duitse overgave kwamen de twee terecht in een Russisch kamp bij Luckenwalde. Hij vertelde de Sovjet-geheime dienst dat hij uit Letland afkomstig was, om met zijn vriendin eind juni 1945 met een konvooi mee te kunnen. In het Wit-Russische dorpje Petohenki kreeg het paar op 22 februari 1946 een dochter, Taisa Alfredova.

Teleurstelling

Het leven in de Sovjet-Unie viel Hoeve behoorlijk tegen. Door de ‘ongelooflijk slechte levensomstandigheden’ verloor hij in rap tempo zijn communistische idealen. Als smid en in een vlafabriek verdiende hij met een schamele 150 roebel ongeveer 33 gulden per maand. Lachmanova moest een jaar wachten op een vergunning om weer als verpleegster te kunnen werken.

„Vanaf zijn aankomst in de USSR heeft hij met Lachmanova feitelijk geleefd van de verkoop van hun eigendommen, vooral kleren, die hij uit Duitsland had meegebracht. Deze zijn thans uitgeput”, noteert een Nederlandse attaché die in maart 1947 de smeekbede van Hoeve voor een paspoort in behandeling neemt.

Verblijfsvergunning

Hoeve krijgt diezelfde maand nog een tijdelijk Nederlands paspoort voor een halfjaar. Als hij terug in Wit-Rusland last krijgt van galstenen, wordt de geldigheid hiervan verlengd tot 31 mei 1948. Maar vlak voor het document verloopt, neemt de vreemdelingenpolitie in Wit-Rusland het in. Hoeve kan zonder papieren nergens meer werken en vraagt om voedselhulp. Hij krijgt alleen het ‘strikt noodzakelijke’ en reageert vervolgens niet op een verzoek om extra informatie voor de aanvraag van een uitreisvisum.

Asiel

Op 4 november dringt Hoeve de ambassade binnen en wil niet vertrekken. Hij is nu ‘volkomen verwaarloosd’ en zegt bloed te hebben gedoneerd voor een treinkaartje vanuit Wit-Rusland naar Moskou. De Russische autoriteiten eisen dat Hoeve de post wordt uitgezet, maar de ambassadeur weigert dit ‘pertinent’. Toch twijfelt de diplomaat over Hoeve. „Het is de vraag of hij, eenmaal terug in Nederland, zich weer bij de Nederlandse communistische partij zal aansluiten.”

Het ministerie van Buitenlandse Zaken hakt in maart 1950 de knoop door. Hoeve kan geen asiel worden verleend en moet de ambassade uit. In Wit-Rusland holt de gezondheid van Hoeve achteruit. Hij kampt met ruggengraataandoening en verlammingsverschijnselen. Een door hem geschreven brief wordt doorgespeeld aan koningin Juliana, premier Willem Drees en de Nederlandse delegatie bij de Verenigde Naties in New York.

Sovjetburger

In december 1950 krijgt de ambassade een opvallend telefoontje van Hoeve. Hij vraagt naar zijn uitreisvisum en laat terloops vallen dat hij de Sovjet-nationaliteit heeft aangevraagd. „Aan de Nederlandse bemoeienis met het geval-Hoeve komt hiermee een einde”, is de conclusie.

Hoeve belt in januari 1951 opnieuw naar de ambassade. Hij wil zijn tijdelijke Nederlandse paspoort verlengen. De ambassadeur is perplex. „Ik kan onmogelijk beoordelen of Hoeve vrijwillig tot nationaliteitsverandering overgaat, of dat hij onder pressie staat”, schrijft hij.

De ambassadeur constateert een ‘wankele geesteshouding’ en ‘betwistbare loyaliteit’ bij de Sovjet-Nederlander. Ook vreest hij dat een Nederlands paspoort van Hoeve ‘gemakkelijk in verkeerde handen kan vallen’. Toch krijgt Hoeve een tijdelijk paspoort.

Ex-Nederlander

Wederom blijft het lang stil. Op 28 maart 1952 doet Hoeve per brief afstand van de Nederlandse nationaliteit. Hij heeft op 30 april een Sovjet-paspoort gekregen. „Ik blijf voor altijd Sovjet-burger in de Sovjet-Unie”, schrijft hij.

Maar in januari 1956 wil Hoeve opeens weer een verblijfsvergunning, voor een vakantie van een maand in Nederland. Ambassadeur Van Balluseck krijgt echter ‘stellig de indruk’ dat Hoeve ‘in feite voorgoed naar Nederland wenst terug te keren’.

Terugkeer

De Russische autoriteiten wijzen de zoveelste aanvraag voor een uitreisvisum in januari 1959 af. Voor een nieuwe aanvraag moet zijn in Amsterdam wonende zus beloven dat zij voor hem zal zorgen in Nederland. In december wordt het uitreisvisum dan toch verstrekt.

Toch duurt het nog tot maart 1960 voor de ambassade de zus van de Sovjet-Nederlander per telegram geïnformeerd over diens komst naar Schiphol. Hoeve zet een week later, na zestien jaar weer voet op Nederlandse bodem. Zijn dossier gaat in de archieven, waar het pas na 55 jaar opduikt.

Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.

Meld je aan voor onze nieuwsbrief! 🌐

Wil jij iedere donderdag om 16.00 uur de parels uit het Metroweb, winacties en meer fun ontvangen? 🤹‍♀️

Reageer op artikel:
Nederlandse Sovjet met heimwee kan niet naar huis
Sluiten