‘Onhandig politiek MH17-onderzoek leidt tot niets’

25 januari 2015 om 14:07 door Ruben Eg
‘Onhandig politiek MH17-onderzoek leidt tot niets’
ANP

In plaats van openheid over het onderzoek naar de vliegramp met de boven Oekraïne neergeschoten vlucht MH17 van Malaysia Airlines, lijkt het kabinet de laatste weken vooral informatie geheim te houden. Zo blijven vragen over het diplomatenoverleg in Kiev vlak voor de vliegramp en de internationale afspraken over het moeizame onderzoek onbeantwoord.

De vergelijking met de Lockerbie-ramp uit 1988 dringt zich steeds meer op. Hierbij is de schuldvraag bijna 30 jaar na dato nog altijd niet volledig beantwoord, waardoor talloze complottheorieën blijven rondzweven. Journalist Joost Niemöller stelde vorig jaar al vragen over het onderzoek naar de MH17-ramp in het boek MH17, De Doofpotdeal. „Dit houtje-touwtje-onderzoek leidt tot niets”, concludeert hij.

Is de vergelijking met de Lockerbie-ramp op zijn plaats?

„Ik zou het omdraaien: het is gek als het MH17-dossier niet de kant van Lockerbie opgaat. Er zijn in de afgelopen 60 jaar nooit direct schuldigen aangewezen bij soortgelijke zaken die lang niet zo complex waren als deze. De kans is groot dat dit ook hier nooit gebeurt. Het onderzoek is op een hele rare manier georganiseerd.”

Nederland heeft toch de leiding in het internationale strafrechtelijk onderzoek naar de vliegramp in Oekraïne?

„Alle discussies die we nu voeren over het onderzoek, zijn afgeleid van de essentie. Het Openbaar Ministerie heeft met andere landen afspraken gemaakt, waarvan de belangrijkste met Oekraïne, Australië en België. Het kabinet zegt alleen niet wat die afspraken precies inhouden. Wel is duidelijk geworden dat elk land een soort vetorecht heeft.”

Met als gevolg?

„Als er iets in het onderzoek gebeurt dat Oekraïne niet bevalt, dan kunnen zij er volgens de afspraken zo de stekker uit trekken. Voor de eerste conclusies van de Onderzoeksraad voor Veiligheid is bijvoorbeeld weken met Kiev onderhandeld over de passage over de stukken waar het toestel mee doorboord zijn.”

Waarom blijft het verslag van een diplomatenbijeenkomst in Kiev over de onveiligheid van het luchtruim boven Oost-Oekraïne geheim?

„Van Kiev mag het openbaar gemaakt worden. Dat maakt het extra bizar. Partijen hebben allemaal verschillende belangen. Niemand wil de schuld in de schoenen geschoven krijgen. In dit geval gaat het niet over de schuldvraag, maar of het drama voorkomen had kunnen worden. Wist het kabinet van de gevaren en is er een waarschuwing naar luchtvaartmaatschappijen uitgegaan?”

Zoiets komt uiteindelijk toch altijd uit?

„Ik vind de discussie over het diplomatenoverleg ook een beetje raar. Het was al lang bekend dat er een Oekraïens legervliegtuig was neergeschoten. Andere landen vlogen er daarom al niet meer. De Nederlandse regering zat gewoon fout. Dit voortdurend voor je uitschuiven met formaliteiten geeft een hele slechte indruk. Het kabinet heeft gewoon boter op het hoofd. Ze willen de onderste steen boven, maar doen alles om hem onderop te laten liggen. Frans Timmermans is niet voor niets vertrokken.”

Is daarom ook de vergelijking met het bloedbad van Srebrenica te trekken? Pas jaren later viel het kabinet hierover.

„Ja, die vergelijking kun je wel maken. Het tweede kabinet Kok viel hier pas in 2002 om, na de publicatie van een rapport over Dutchbat. Premier Wim Kok vond toen dat hij moreel gezien moest aftreden. Voor premier Mark Rutte lijkt het heel lastig te worden om zo’n truc nog uit te halen.”

Waarom?

„Het wordt een enorme afgang als Rutte nu zegt: wij hebben een enorme fout gemaakt door niet te waarschuwen, hierdoor zijn tweehonderd Nederlanders omgekomen en daarom treden we nu af. Dat zal hij nooit toegeven. En dus blijft Rutte maar eindeloos draaien.”

Wat had Nederland na de ramp moeten doen?

„Goede vraag. Ik vind dat blauwhelmen van de Verenigde Naties direct het gebied van de crash hadden moeten afzetten om er een plaats delict van te maken. Maar we weten dat de VN heel traag en heel politiek werkt. Dat zou te lang hebben geduurd. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, de OVSE, had dit kunnen doen. Die waarnemers waren er al. Dan was er een betere situatie geweest.”

Een VN-onderzoek was het beste?

„Via de VN had het onderzoek naar een hoger niveau getild kunnen worden. De Russen hebben dit zelf in een speciale vergadering van de VN Veiligheidsraad geopperd. Dat was wel wat laat, en het is ook niet officieel in stemming gebracht. Dit houtje-touwtje-onderzoek van Nederland leidt in ieder geval tot niets. We staan er ook internationaal mee voor schut. Bij een VN-onderzoek hadden ook vraagtekens gesteld kunnen worden, maar dat was nog beter geweest dan dit.”

Komt de waarheid ooit boven water?

„Bedenk wel dat je in zulke kwesties verschillende waarheden hebt: de juridische, de echte en de politieke waarheid. De politieke waarheid is niet altijd slecht. Stel er komt uit het onderzoek: de Russen schoten met opzet een verkeersvliegtuig uit de lucht? Dat is de basis voor oorlog, en in dit geval een wereldoorlog. Moet je dat willen? Ik niet.”

Was het direct wijzen naar Rusland daarom wel handig?

„Zulke grote uitspraken waren heel onhandig. En de vraag is: is dit ook wel gebeurd? Daar twijfel ik aan. Oekraïne is niet blij als de separatisten alleen de schuld krijgen en blijft hier op hameren in het onderzoek. Kiev zoekt Westerse steun in de strijd tegen Rusland.”

Wil je op de hoogte blijven van de belangrijkste en leukste nieuwtjes?
Like ons dan even op Facebook. Dat is zo gepiept!

d