Arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa zijn regelmatig slachtoffer van fraude met zorgtoeslag door werkgevers. Professionals die met de zogenoemde MOE-landers in contactkomen, zien daarnaast dat deze groep nogal eens zonder zorgverzekering zit.  
 
“De baas regelt collectief de zorgverzekering, laat werknemers tekenen zodat hij zorgtoeslag kan aanvragen en steekt die vervolgens in eigen zak”, somt FNV-bestuurder Lex Makkinje op. Op welke schaal dit voorkomt, kan hij niet zeggen. “Het gebeurt op redelijk grote schaal.” “We proberen in cao’s een bepaling op te nemen waardoor de zorgtoeslag alleen direct aan de werknemer betaald mag worden. Maar dat heeft alleen zin als zo’n bepaling wordt nageleefd.” Vakcentrale FNV is bezig een vliegende brigade, bestaande uit MOE-landers, op te zetten, die vanaf dit najaar als aanspreekpunt voor Oost- en Midden-Europese werknemers moet gelden.
 
“Het gaat om twee dingen”, zegt Iwetta de Koster van Stichting Den Haag en Midden-Europa (IDHEM). “Arbeidsmigranten begrijpen niet waar hun eigen verantwoordelijkheid voor de verzekering ligt en waar die van de werkgever. En daarnaast is er soms uitbuiting. De werkgever int geld, maar regelt niet dat de werknemer ook verzekerd is.” De Koster zou graag zien dat in het land van herkomst duidelijke voorlichting wordt gegeven over het Nederlandse zorgverzekeringsstelsel.
 
“Wat bij mij bekend is, is dat zolang zij werken voor een uitzendbureau zij wel verzekerd zijn”, laat coördinator Ewa Idzardi van het Informatie Punt Polen (IPP).” In de meeste gevallen gaat het om een collectieve verzekering. Zodra zij niet meer werken voor het uitzendbureau wordt de verzekering stopgezet. Mensen zijn niet altijd op de hoogte van het feit dat zij de mogelijkheid hebben om te zorgen voor eigen ziektekostenverzekering.” 
 
Misstanden rondom zorgverzekeringen van werknemers uit vooral Polen, Roemenië en Bulgarije passen in het algemene beeld van uitbuiting van goedkope werkkrachten. “Het is verbazingwekkend dat de voorzieningen voor deze groep na zoveel jaar nog altijd in de kinderschoenen staan”, vindt De Koster. “De grote bedrijven regelen het nog wel netjes, die hebben een reputatie te verliezen. Het gaat vaak om de kleinere bedrijfjes die mensen met busjes heen en weer rijden”, zegt vakbondsman Makkinje.
 
Het probleem staat inmiddels op de kaart. Ondersteunende organisaties en de overheid zijn bezig het zorggebruik onder MOE-landers op de kaart te zetten en voorlichting over de verzekering te verbeteren.