HEFEI - In China begint donderdag de rechtszaak tegen Gu Kailai, de vrouw van de in ongenade geraakte partijbons Bo Xilai. De juriste Gu wordt verdacht van de moord op een Britse zakenman, maar het is de vraag of de rechtszaak erom draait of ze daaraan schuldig is. In brede kring wordt aangenomen dat het er de autoriteiten vooral om te doen is de aandacht af te leiden van een politiek schandaal dat de Communistische Partij in verlegenheid heeft gebracht.

"De mannen aan de top hebben hun besluiten al genomen en in politieke processen als dit vallen daar de beslissingen", zegt Perry Link, emeritus hoogleraar Oost-Aziatische studies van de Universiteit van Princeton. "De rechtszaak is daarom ongeacht de uitkomst en ongeacht de argumenten toneel, puur toneel."

Door het politieke schandaal is de aandacht gevestigd op een bikkelharde machtsstrijd die politici liever uit de schijnwerpers hadden gehouden, zeker nu de partijtop dit najaar vervangen gaan worden. Tot hij in maart werd afgezet als partijleider in de stad Chongqing werd Bo gezien als belangrijke kandidaat voor een plaats in de partijtop.

Door alle aandacht te vestigen op de moordzaak wil het centrale gezag in Beijing de aandacht afleiden van beschuldigingen van corruptie die het communistische regime verder kunnen bezoedelen, zeggen deskundigen. Ook lijdt het geen twijfel dat Beijing de publiciteit zo zal proberen te sturen dat de eigen bevolking ervan overtuigd is dat Gu eerlijk wordt berecht en de internationale gemeenschap gelooft dat de moord op een buitenlander goed is afgehandeld.

"Het is vrij duidelijk dat het mensen in China heel, heel veel geld oplevert om deel uit te maken van de regerende elite. En Bo Xilai en Gu Kalai waren daar sprekende voorbeelden van", zegt Link. "Dat is de reden dat de partij zo zenuwachtig wordt van deze zaak."

Gu wordt ervan verdacht in november vorig jaar Neil Heywood te hebben vergiftigd, die lange tijd zaken deed met de familie Bo. Ze zou dat hebben gedaan met een lid van haar huishouding, Zhang Xiaojun, die ook is aangeklaagd. Volgens het Chinese staatspersbureau Xinhua was een conflict over geld aanleiding tot de moord. Daarbij zou Gu hebben gevreesd voor de veiligheid van haar zoon.

Xinhua maakt duidelijk dat de schuld van Gu en Zhang voor de regering bij voorbaat al vaststaat.

"De feiten zijn duidelijk en de bewijzen zijn onweerlegbaar en omvangrijk", schreef Xinhua. Gu en Zhang kunnen tot minstens tien jaar gevangenisstraf of levenslang worden veroordeeld, of de doodstraf krijgen.

Het zal niet meevallen het publiek het idee te geven dat de rechtszaak eerlijk verlopen is, zegt Cheng Li van het Brookings Instituut in Washington, die is gespecialiseerd in de Chinese machtselite. Als Gu een zware straf krijgt wordt ze misschien gezien als zondebok voor de misstappen van haar man, of ze nu wel of niet direct betrokken was bij de moord. Als alleen Zhang de doodstraf krijgt zal het verwijt van klassenjustitie klinken. "Dan wordt de indruk gewekt dat het leven van prinsjes en prinsesjes veel meer waard is dan dat van anderen." Als dochter van een vooraanstaande communistische revolutionair is Gu zo'n 'prinsesje'.

Gu en Zhang worden niet verdedigd door hun eigen advocaten, maar hebben advocaten toegewezen gekregen. De twijfel aan de eerlijkheid van de rechtszaak is hierdoor nog vergroot.

In officiële berichten over de zaak is aangegeven dat Gu en Heywood een conflict hadden over 'economische belangen', maar in het proces zal daaraan naar verwachting weinig aandacht worden besteed. Xinhua heeft geen bijzonderheden over het conflict gemeld, maar naar verluidt hielp Heywood de familie grote sommen geld naar het buitenland te sluizen.

"Het is absoluut gevaarlijk om corruptie op dat niveau te onthullen", zegt François Godement, China-deskundige bij de Europese Raad voor Buitenlandse Betrekkingen. Volgens Link is het er de Communistische Partij vooral om te doen de zaak af te handelen zonder de kwestie van corruptie aan de orde te hoeven stellen.

Voor zijn val was Bo, ook de zoon van een veteraan uit de revolutie, een van de machtigste en meest charismatische Chinese politici. Maar met zijn optreden - het openlijke gehengel naar een toppositie, het verheerlijken van de communistische cultuur op een manier die deed denken aan de Culturele Revolutie, zijn meedogenloze aanpak van de georganiseerde misdaad - joeg hij sommige partijleiders uiteindelijk tegen zich in het harnas.

De machtsstrijd kwam aan het licht toen de politiecommissaris van Chongqing, Wang Lijun, in februari naar het Amerikaanse consulaat vluchtte. Tegenover Amerikaanse diplomaten uitte hij zijn vermoeden dat Heywood was vermoord en dat familieleden van Bo daarbij betrokken waren. In april werd Bo uit zijn belangrijkste functies gezet en werd Gu voor het eerst genoemd als verdachte van de moord. Eind vorige maand werd bekend dat ze in staat van beschuldiging was gesteld.

Bo is het eerste lid van het Politbureau sinds vijf jaar dat is afgezet en het schandaal heeft voeding gegeven aan geruchten over een campagne die erop is gericht de benoeming van vicepresident Xi Jinping tot partijleider te dwarsbomen. Aanhangers van Bo zouden bij die campagne betrokken zijn.

Een van degenen die het voor Bo opnamen is Zhou Yongkang, het hoofd van de veiligheidsdienst, die volgens in het buitenland gevestigde Chinese websites en politieke ingewijden inmiddels ook nauwlettend in de gaten wordt gehouden.

Om echt afstand te nemen van Bo zal de partij diens waarschijnlijke betrokkenheid bij de moord aan de orde moeten stellen, zegt Li van het Brookings Instituut. Hij denkt dat het slechts een kwestie van tijd is dat Bo met de moord in verband wordt gebracht.

"We weten het niet, maar het lijkt mij onmogelijk om die twee los van elkaar te zien. De hele zaak heeft met Bo Xilai te maken. Corruptie is een wijdverspreid fenomeen. Als je Bo Xilai erbuiten laar zullen mensen zeggen dat het oneerlijk is."

Het wachten is op de uitkomst van een intern partijonderzoek naar de handel en wandel van Bo. Als de bevindingen van de onderzoekscommissie bekend zijn zal ook Bo waarschijnlijk voor de rechter moeten verschijnen, bijvoorbeeld voor het hinderen van het politieonderzoek naar de moord en machtsmisbruik. Tot op heden is Bo er slechts beschuldigd de regels ernstig te hebben overtreden, maar welke regels is niet duidelijk.