André Krouwel is als politicoloog verbonden aan de Vrije Universiteit. Hij ontwikkelde het Kieskompas. In 2006 was hij formateur van het college van burgemeester en wethouders in Almere. Het college van CDA, ChristenUnie, PvdA en VVD was een voorbode van het nieuwe kabinet (PvdA, CDA, ChristenUnie).

1. Hou het koningsstuk reserve
“Zet in de onderhandelingen geen partijleiders in, zodat zij onbeschadigd hun handtekening kunnen zetten.”
2. Accepteer geen breekpunten
“Leg geen niet-onderhandelbare punten op tafel, want dan is de kans groot dat de ander dat ook doet. Voor je het weet, kun je geen compromis meer sluiten en zit het gesprek muurvast.”
3. Straal optimisme uit
“Breng nooit naar buiten dat de onderhandelingen lastig zijn. Zeg bijvoorbeeld niet tijdens het proces tegen journalisten: ‘De hypotheekrente ligt lastig.’ Dan gaan ze daar geheid in stoken.”
4. Hou alles geheim
“Spreek af op een geheime locatie, waar je geen actiegroepen of pers tegenkomt die het proces kunnen verstoren.”
5. Maak tempo
“Je moet zo snel mogelijk zo veel mogelijk doen. Laat de onderhandelaars niet te lang nadenken en geef ze zeker niet te veel tijd voor ruggespraak met de achterban, want hoe meer betrokkenen, hoe lastiger de deal.”
6. Creëer sfeer
“Onderhandel niet in een omgeving die doet denken aan bureaucratie, dus blijf weg uit werkkamers en kantoren. Zorg voor lekker eten en vergeet daarbij vooral de wijn niet. Goede wijn. Daar wordt men coulant van.”
7. Het makkelijkste eerst
“Tik eerst de onderwerpen af waarover al eensgezindheid bestaat of waarover makkelijk overeenstemming kan komen. Dan begin je al met een pakket dat zo prettig is, dan weglopen zonde is.”
8. Noem geen namen
“Je moet zeker niet te vroeg beginnen met het noemen van bewindspersonen. Dan krijg je maar frictie in de fracties. Daar zitten allemaal mensen die ook willen. Beter wachten totdat het akkoord zo goed als rond is.”

Rinus van Schendelen is als politicoloog verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Na de overwinning van Pim Fortuyn met Leefbaar Rotterdam tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 2002 smeedde hij binnen vijf dagen een college van Leefbaar, VVD en CDA.

1. Praat niet over politiek
“Politiek inhoudelijke zaken kun je uitruilen, emoties niet. Praat dus niet over ontslagrecht en hypotheekrenteaftrek, maar hoor de partijen uit over hun emoties.”
2. Creëer sfeer
“Onderhandel aan een ronde tafel, zodat niemand de baas is. Zorg dat de warme hap tijdig op tafel staat en dat de wc dichtbij is. Rookpauzes zijn storend, dus zorg voor schalen snoep en zet desnoods doosjes snuiftabak op tafel.”
3. Zoek de gematigden
“Beide partijen hebben vleugels die elkaar raken. Zoek dus sociale VVD’ers en liberale PvdA’ers en breng die bij elkaar.”
4. Breng de toekomst dichtbij
“Scheur de onderhandelaars los uit de campagnesfeer. Vraag hen hoe ze het land in 2016 het liefst achter willen laten. Daarmee krijg je de tongen mooi los.”
5. Maak tempo
“Jakkeren moet je, zodat de onderhandelaars niet de tijd krijgen om te gaan piekeren.”
6. Het makkelijkste eerst
“Begin met de onderwerpen waarover je het snel eens bent. Dan denken ze: verdorie, dat gaat snel. Goed voor de sfeer.”
7. Blijf buitenspel
“Laat de vertegenwoordigers van de partijen het spel zelf spelen. Dan voelen ze zich verantwoordelijk. In Duitsland doen ze het ook zelf. Cameron en Glegg hebben ook binnen een paar dagen een kabinet in elkaar getimmerd. Di Rupo in België in de eindfase ook.”
8. Noem namen
“Laat de partijen al vroeg in lijstjes inleveren van de ministeries die ze willen hebben en de gewenste bewindspersonen. Bij sommige namen gaan alom de ogen glimmen. Pols hen discreet. Daarmee haal je sterke bondgenoten binnen en maak je ze onderdeel van het gezamenlijke plan. Zijn er nog moeilijke onderwerpen? ‘Helemaal niet moeilijk’, zeggen ze dan.”