De Vette Jaren van de in Beijing wonende auteur Chan Koonchung wordt gretig gelezen in zijn thuisland. Het boek is echter in China niet te koop. Op internet wordt een clandestien exemplaar veelvuldig gedownload en langzaam verovert de roman het buitenland. Metro vroeg Koonchung alles over zijn roman, het leven in China en het gevaar van verboden boeken schrijven.

De Vette Jaren is verboden in China, maar wordt toch veel gelezen?
In China is het boek niet officieel uitgebracht, maar in Hongkong en Taiwan wel. Iemand heeft het hele ding uitgetypt en online gezet, binnen de Chinese firewall. Iedereen kan het lezen. Er zijn echter aanwijzingen dat het gecensureerd is. Chinese online boekwinkels verkochten de hardcopy’s, maar na een paar maanden werden hun winkels gesloten. Ook werden online discussiegroepen waar De Vette Jaren werd besproken geblokkeerd.

Is het gevaarlijk voor Chinezen om dit boek te lezen?
Mensen downloaden de hele tijd dingen, al dan niet legaal, dus ik denk niet dat ze in gevaar zijn.

En bent u in gevaar?
Ik heb geen idee. Tot nu toe gaat het net zoals voor ik het boek uitbracht. Ik kan vrij leven in Beijing.

De rechten van het boek zijn verkocht aan elf landen. Verandert dat iets aan het gevaar?
Ik hoop van niet, maar zeker weten doe ik nooit. Er zijn schrijvers in problemen gekomen om wat ze hebben geschreven, al is er geen uniforme aanpak.

De Vette Jaren is geschreven in 2009; het verhaal speelt zich af in 2013. Heeft de waarheid, nu in 2011, het verhaal al ingehaald?
Het verhaal staat nog goed overeind. De reden dat het verhaal zich in 2013 afspeelt, is dat ik er niet zeker van was dat mijn lezers het met mijn beschrijving van China eens zouden zijn. Door het te verplaatsen naar de nabije toekomst, kon ik fictionele gebeurtenissen inzetten om mijn visie uit te leggen. Het was niet mijn doel om te voorspellen wat er gaat gebeuren. Hoewel, in het boek beschrijf ik de ‘dubbele dip’ in de wereldwijde economische crisis. Dat is gebeurd!

Hoe voelt u zich bij die voorspelling?
Ik ben er niet door geschokt. In 2008 dacht ik dat de globale economie niet zou herstellen, omdat het probleem niet adequaat werd aangepakt. De VS en Europa deden niet genoeg hun best om het probleem structureel aan te pakken. Het moest dus wel terugkomen, al wist ik niet hoe en wanneer.

Dus het inbeelden van een toekomstig China was niet moeilijk?
Het nieuwe China was al geboren. Het proces is in versnelling geraakt in 2008, het jaar van de Olympische Spelen en van de wereldwijde economische meltdown. China wordt sterker en welvarender op middellange termijn, dat is onstuitbaar.

En de lezers, kunnen die zich vinden in de beschrijving?
Er was veel discussie. Voordat het verboden werd, was er ook veel aandacht in de pers. Na de censuur, gingen de discussies door op blogs. Op een bepaalde manier bracht het mensen samen: het gaf ze een gemeenschappelijke basis voor discussie. Ze vonden dat ze niet meer hoefden te ruziën over de aard van de Chinese maatschappij, maar over wat er moet gebeuren.

Wat moet de Nederlandse lezer van China weten om De Vette Jaren goed te begrijpen?
Vooral Chinese bloggers en later China-experts uit het buitenland reageerden op het boek. Ik zou eigenlijk niet weten hoe andere lezers er op reageren. Het is altijd moeilijk om een vreemd land te begrijpen, maar ik heb het idee dat het Westen er klaar voor is om China te leren kennen. Ik denk dat mensen zich meer willen inzetten om een land echt te begrijpen.

Is er dan niet het gevaar dat mensen dit boek als feitelijk lezen?
Zij moeten gewaarschuwd worden: dit is fictie. Maar soms kan fictie echter zijn dan de werkelijkheid: het brengt een gevoel over, een sentiment.

Dus de regering heeft nog geen ecstasy aan het kraanwater toegevoegd?
Ik denk van niet, nog niet. In 2008 stopten ze wel melamine in babymelk, waar zelfs baby’s aan gestorven zijn. Dat geeft aan waartoe ze in staat zijn.

U komt uit Hongkong; bekijkt u China als insider of outsider?
Hongkong was lange tijd een Britse kolonie. Sinds 1997 hoort het bij China, maar Hongkong heeft wel een eigen grondwet. Ik heb een Chinees paspoort, maar ben opgegroeid in een andere cultuur dan die van het vasteland. Ik ben dus zowel een insider als outsider.

Dat geldt ook voor de hoofdpersoon in De Vette Jaren, Loa Chen.
We zijn allebei schrijvers uit Hongkong en Taiwan, maar ik heb opzettelijk de loop van zijn carrière laten verschillen van die van mij. Hij groeide op in Hongkong en woonde daarna in Taiwan. Hij beschouwt zichzelf als Taiwanese schrijver, maar woont in Beijing. Hij heeft het er goed, hij is gelukkig. Tot hij twee ongelukkige vrienden tegenkomt.

Die vrienden zijn op zoek naar ‘de verloren maand’. Lao Chen kan zich het niet herinneren.
Dit punt probeerde ik te overdrijven. Soms vergeten mensen echt dingen, maar in realiteit gebeurt dat niet op zo’n grote schaal als in het boek.

Toch zullen kinderen die nu geboren worden, nooit iets weten van de protesten in 1989 (zie kader)?
Als je kinderen wereldberoemde foto’s van die periode laat zien, weten ze niet waar dat over gaat. Er is een enorm gat in kennis.

Is dat zorgwekkend?
Wel voor hun visie op het heden. Ze denken dat de Partij geen gruweldaden als dit begaat.

Voor westerlingen zal het lastig voor te stellen zijn hoe de censuur in het huidige China werkt?
Er is veel zelfcensuur in de pers: één fout en je wordt vastgezet. Journalisten zorgen dus wel dat ze geen fouten maken. Maar internet, vooral microblogs, kun je niet realtime censureren. Providers en operators worden verplicht om duizenden mensen als ‘internetpolitie’ in te huren, die namens de staat al het delete-werk doen. Dat lukt natuurlijk niet onmiddellijk, dus zien jongeren dat dingen die ze posten of lezen een minuut later weg kunnen zijn. Dat herinnert ze eraan dat ze in de gaten gehouden worden: big brother kijkt nog altijd mee.

Hoe reageren die jongeren dan?
De meesten zijn niet zo politiek bewust en denken dat ze tot alles toegang hebben. Ze vinden zichzelf erg goed met internet en weten hoe ze over firewalls heen kunnen gaan. Het is goed dat ze nu weten dat ze in de gaten gehouden worden, maar dat wordt niet vertaald naar een collectieve woede.

Moet die woede nog komen?
Ik denk dat er veel frustratie is. Maar, zoals mijn hoofdpersoon zich afvraagt: ‘We hebben 90 procent vrijheid, is dat niet genoeg?’ Voor veel mensen is dat genoeg, we zijn veel vrijer dan onze ouders.

En intellectuelen, vinden zij dat ook?
Het grootste deel van de intellectuelen werkt voor de staat. Als je bij de universiteit in dienst bent, werk je voor de staat. Je wordt rijkelijk beloond, zolang je de staat niet beledigt. De staat doet bewust zijn best om intellectuelen tevreden te houden. Wanneer ze toch klagen, verliezen ze hun werk. En dan kun je het schoolgeld van je kind niet meer betalen, laat staan je eigen appartement.

Het is dus noodzakelijk, als je comfortabel wilt leven in China, om je aan te passen aan de wensen van de staat?
Klopt. De meeste intellectuelen en kunstenaars doen dat ook, al weten ze beter. Toch is er altijd een minderheid die weigert te zwichten. En journalisten zijn er goed in geworden om zo ver mogelijk te gaan. Maar zodra er een teken is dat autoriteiten geïrriteerd raken, stoppen ze.

Ze zoeken de grens op?
Die grens noemen ze de ‘baseline’. Het punt is alleen dat die wel eens verschuift en journalisten toch in de problemen komen. Sinds 2008 is de vrijheid van meningsuiting afgenomen.

Vanwege de Olympische Spelen?
Meer dan dat. China was zelfverzekerder geworden. De westerse wereld zat zelf in de problemen, dus had een andere agenda. China benadrukte het belang van een harmonieuze samenleving, maar dat betekent dat andersdenkenden het zwijgen werd opgelegd. Ze hebben geïnvesteerd in een enorm veiligheidsapparaat, alleen maar om dissidenten de mond te snoeren.

In De Vette Jaren geeft u niet alleen visies weer van dissidenten, maar ook van Partijleden. Toch is het boek verboden.
Het boek is geen manifest en ik probeer geen statement te maken. Ik wil zoveel mogelijk visies weergeven en laten zien hoe ze met elkaar reageren, zodat mijn lezers een gevoel krijgen van wat China is. Maar het gaat er niet om of je alle partijen recht wil doen, het gaat erom dat je het verhaal van de regering volgt. Als je ook maar enigszins afwijkt, ben je niet welkom.

En de regering creëert zijn eigen verhaal.
Geweldsmisbruik door de staat wordt weggelaten uit geschiedenisboeken. Er zijn periodes geweest waarin het geweld tegen onschuldige burgers zo erg was, dat mensen er niet meer over willen praten. Het was te verschrikkelijk om er over te praten. Ik probeer in mijn boek te zeggen dat dit zo weer kan gebeuren. De aard van het regime is niet veranderd.

Nu bezoekt u allerlei landen om uw boek te promoten. Volgt de Chinese regering u?
Niet dat ik weet. Waarschijnlijk zou ik het niet weten, al was het zo. Ik probeer zo normaal mogelijk te leven. Ik heb niets te verbergen, ik ben maar een schrijver.