‘Zelfhulpboeken zijn de grootste onzin’

21 februari 2017 om 15:14Metro World News
‘Zelfhulpboeken zijn de grootste onzin’
Foto: iStock

Ze worden wereldwijd extreem veel gelezen door jong en oud: zelfhulpboeken. Volgens Svend Brinkmann, een Deense hoogleraar psychologie en schrijver van het boek Standvastig, hebben deze boeken eerder een negatief effect op ons. Hij hekelt de zelfhulpcultuur. 

Hoe vind je geluk, werk je effectiever, geef je je relatie een boost en hoe kom je uit een burn-out? Veel mensen grijpen naar een zelfhulpboek wanneer ze met dit soort vragen blijven lopen. Dat ze veel gekocht worden, moge duidelijk zijn. Er prijkt elke week minstens wel één zelfhulpboektitel in de bestsellerslijsten. Svend Brinkmann ziet dit helemaal niet als een goede ontwikkeling. We zouden er volgens hem alleen maar angstiger, narcistischer en zelfs depressief van kunnen worden.

Als deze boeken zouden helpen, waarom worden er dan zoveel verschillende titels van verkocht?
Het feit dat er honderden boeken van uitgegeven worden, is het bewijs dat deze boeken helemaal niet werken. Als er één zelfhulpboek was dat écht zou werken, dan zouden al die andere boeken niet bestaan. Zo'n ultiem boek kan alleen niet geschreven worden omdat het leven niet makkelijk is en niet alle problemen opgelost kunnen worden. De zelfhulpboeken die nu uitgegeven worden, geven de lezer de illusie dat het leven stuurbaar is en dat je zelf invloed kunt hebben op geluk, je gezondheid en succes. Dat is een heel individualistisch idee. Het individu moet ‘z'n eigen boontjes maar doppen’ wanneer hij of zij faalt.

Dus zelfhulpboeken zijn het probleem zelf?
Nee, dat niet. Het echte probleem zit 'm in onze individualistische maatschappij en de zelfhulpboeken zijn slechts een symptoom van dit probleem. Deze boeken vertellen de lezer dat ze zelf al hun eigen problemen op kunnen lossen en, daarmee gezegd hebbende, geen hulp nodig hebben van anderen. Wanneer iemand kampt met eenzaamheid en depressie, zal zo'n boek niet helpen. Dan bestrijd je de problemen die door individualisme zijn veroorzaakt met individualisme. En dat werkt natuurlijk niet. Vervolgens raakt men teleurgesteld dat ze niet kunnen voldoen aan de verwachtingen die hen worden opgelegd in zo'n boek en dat is natuurlijk ook uitermate deprimerend.

Waarom kan er dan geen échte oplossing worden gevonden?
Het leven van een mens wordt vaak beheerst door chaos en dat komt door geluk en toeval. We kunnen het niet allemaal zelf sturen. Dat komt ook omdat we afhankelijk zijn van anderen. In zelfhulpboeken ligt vaak de focus op je ‘innerlijke kracht’, maar dat leidt de lezer af van het echte leven waar je ook gewoon gecommitteerd bent aan anderen.

Maar waarom blijven mensen die boeken dan kopen?
Een goed begin, begint bij jezelf, wordt gezegd. Wanneer je de maatschappij niet kunt veranderen, dan veranderen we onszelf maar. Een wanhoopsdaad. Een samenleving verandert door een collectieve of politieke actie, niet door een individu die aan zichzelf werkt en probeert ‘in touch’ te komen met zijn of haar ‘innerlijke zelf’.

Wat zijn de consequenties van dit soort boeken?
Narcisme, omdat deze boeken prediken dat je van jezelf moet leren houden. Wanhoop, omdat het vaak onmogelijk is om aan de doelen die in zo'n boek worden gesteld, te voldoen. En depressie. Omdat men uiteindelijk doodmoe wordt van het constante ‘aan jezelf moeten werken’.

Dus je kunt stellen dat zelfhulpboeken een placebo-effect hebben en niet echt met een concrete oplossing komen?
Precies dat. In sommige gevallen veroorzaken zulke boeken ook nocebo-effect, de keerzijde van het placebo-effect. Je ondervindt daadwerkelijk schade van iets. Ik zeg niet dat geen zelfhulpboek ooit een klein beetje kan helpen. Studies hebben bewezen dat sommige mensen er bij gebaat zijn. Maar net als medicijnen hebben zelfhulpboeken bijwerkingen en kun je er mentaal uitgeput van raken.

Wat moeten we dan wel doen?
Gooi die boeken de deur uit en begin van gedachte te wisselen met échte mensen. Als je wilt lezen, lees dan een roman in plaats van een zelfhulpboek. Romans geven je de mogelijkheid om te begrijpen dat het leven van de mens complex en onbestuurbaar is.