'Taal gaat ons allemaal aan'
door Merike WoningGeplaatst op dinsdag 8 september 2009 om 10:01Prinses Laurentien kan het zich nog goed herinneren. Ze stond in een zaaltje en deelde certificaten uit aan deelnemers van een cursus lezen en schrijven. Het zaaltje zat vol met familie en vrienden. De cursisten kwamen één voor één het podium op. Ze kregen een bloemetje en iedereen klapte. “Er was zoveel emotie. Ik realiseerde mij dat die emotie voortkwam uit het feit dat de cursisten voor het eerst in hun leven, op hun 40ste of 50ste, het gevoel hadden van ‘hé, ik ben iemand, ik doe er toe’. Het is toch geweldig dat kunnen lezen en schrijven dat met mensen doet.” Prinses Laurentien, voorzitter van Stichting Lezen & Schrijven vertelt vandaag op UNESCO’s Wereldalfabetiseringsdag over het onderwerp dat haar zo aan het hart gaat: het aanpakken van laaggeletterdheid.
Waarom bent u zo gegrepen door dit onderwerp?
Door het diepmenselijke van het wel of niet kunnen lezen en schrijven. Ik ben opgevoed met de gedachte dat iedereen een kans verdient, wie je ook bent, waar je ook woont, waar je ook vandaan komt, wat voor werk je ook doet. Kunnen lezen en schrijven is essentieel om zelfstandig te kunnen functioneren.
Wanneer is iemand laaggeletterd?
Als je op basis van de vaardigheden lezen en schrijven niet volledig zelfstandig kunt functioneren in de samenleving.
Hoe herken je iemand die laaggeletterd is?
Het begint met openstaan voor de mensen om je heen. Ik denk dat we weer gevoeliger moeten worden voor hoe mensen zich in onze omgeving gedragen. Alleen dan kan je laaggeletterdheid herkennen. Herkenbare uitspraken variëren van ‘ik heb zo’n slecht handschrift, kunt u het voor mij opschrijven?’ en ‘ik ben mijn bril vergeten’ tot ‘ik neem dat formulier wel mee naar huis’. Ook kan nervositeit bij schrijven duiden op laaggeletterdheid.
Stel: Ik ben een gelukkige man van 37. Heb een lieve vrouw, leuke kinderen en een fijne baan als schilder. Alles loopt op rolletjes. Alleen: ik kan niet lezen. Veel hinder ondervind ik er echter niet van, want mijn vrouw vult alle belastingformulieren en dergelijke in. Lekker makkelijk. Toch?
Voor zolang dat gaat, ja. Maar: hoe leest u nu de veiligheidsvoorschriften? En: wat doet u als u voorman wordt van een team van schilders en u rapporten moet schrijven? Dan komt u vast te lopen. Bovendien: ook bij veranderingen in persoonlijke omstandigheden als bij overlijden of scheiden kan de schakel in uw leven wegvallen. Dan stort het kaartenhuis in.
De oplossing van dit probleem lijkt me evident: gewoon (terug) de schoolbanken in.
Eerst komt de drempel om het onder ogen durven te zien. Dat is vaak nog een hele klus als je jarenlang verborgen hebt gehouden dat je niet kunt lezen en schrijven. Daarna komt een cursus.
De Stichting Lezen & Schrijven wil uiteraard zoveel mogelijk laaggeletterden bereiken, maar dit interview zullen ze niet lezen…
Misschien een aantal wel, maar het gaat met name om de omgeving. Hopelijk worden mensen die laaggeletterd zijn aangespoord een cursus te doen door iemand die dit interview leest. Als er niet over geschreven wordt, denken laaggeletterden misschien dat ze de enige zijn. Dat willen we doorbreken.
Het thema van de Week van de Alfabetisering is: laten we open kaart spelen. Wat is de achterliggende gedachte ervan?
Nederlanders vinden het aan alle kanten moeilijk om laaggeletterdheid bespreekbaar te maken. De laaggeletterde, omdat hij zich - heel begrijpelijk - kwetsbaar voelt; naar z’n vrienden toe, naar z’n familie, naar z’n werkgever... Je zegt niet zo snel tegen je werkgever dat je niet kan lezen en schrijven. Zeker in economisch zwakke tijden: mensen zijn misschien bang hun baan te verliezen. Het is dus van groot belang dat de werkgever een sfeer van vertrouwen creëert waarin laaggeletterdheid besproken kan worden. Dit geldt niet alleen voor werkgevers, maar ook in het privéleven, ook al ervaren we het vaak als persoonlijk om erover te beginnen. Zo diep gaat lezen en schrijven.
De stichting is vijf jaar geleden opgericht om de samenleving ervan bewust te maken dat laaggeletterdheid een maatschappelijk probleem is. In beginsel was het de intentie om die klus in vijf jaar te klaren. Inmiddels is besloten om het bestaan van de stichting in ieder geval nog met zes jaar te prolongeren. De klus bleek lastiger dan voorzien?
Ik ben absoluut te optimistisch geweest. Wellicht ook onwetend aan het begin. Laaggeletterdheid is een hardnekkig probleem. Om het op te lossen hebben we een lange adem nodig. Maar het goede is dat we als stichting altijd heel doelgericht hebben gewerkt, met een groot gevoel van urgentie. Dat zit er nog steeds in. Er is nu een convenant tussen werknemers, werkgevers en de overheid dat moet worden toegepast. (zie kader).
Als we het probleem van laaggeletterdheid nu laten voor wat het is, waar lopen we dan in de toekomst tegenaan?
Nederland vergrijst, we hebben iedereen nodig om de economie te laten draaien. Iedereen moet mee doen, maar dan moeten we er wel voor zorgen dat iedereen mee kán doen. Als we de anderhalf miljoen volwassen laaggeletterden nu niet helpen, en niet nu investeren in de taalontwikkeling van alle kinderen verliezen we enorme groepen die we hard nodig hebben om de toekomst mee aan te kunnen. Taal gaat ons allemaal aan.
Convenant
In 2007 is het convenant tussen werkgevers, werknemers en de overheid getekend. Daarin is als doel gesteld dat in 2015 het aantal volwassen laaggeletterden met 60 % naar beneden is gebracht. Daarnaast zet de overheid zich in om ervoor te zorgen dat in 2011 elke leerling die de basisschool verlaat voldoende vaardigheden beheerst op het gebied van lezen en schrijven.
Foto: Sebastiaan Ter Burg
MELD JE AAN! 
